Mùa mưa ở vùng Củ Chi kéo dài khoảng từ tháng 5 đến tháng 11, với những cơn mưa chiều gần như ngày nào cũng có vào giữa mùa. Với nhà ở xã Tân An Hội, mùa này mang theo ba chuyện quen thuộc: tường, đồ gỗ, quần áo ẩm mốc; mối từ đất gò bò lên ăn khung cửa, đồ gỗ, sách vở; và muỗi sinh sôi trong mọi chỗ đọng nước, kéo theo nguy cơ sốt xuất huyết.
Cả ba đều bắt nguồn từ nước và độ ẩm, nên cách phòng cũng có điểm chung: giữ nhà khô, thoáng, không để nước đọng. Bài viết giải thích vì sao từng chuyện xảy ra trên nền đất và khí hậu của vùng này, những dấu hiệu sớm cần để ý, và các việc làm được ở nhà phố, nhà vườn, dãy trọ. Bài không thay lời khuyên của nhân viên y tế hay đơn vị diệt côn trùng chuyên nghiệp.
Vì sao nhà ở vùng này dễ ẩm vào mùa mưa
Không khí mùa mưa ở vùng Củ Chi nhiều hơi nước, độ ẩm cao kéo dài nhiều ngày, nhất là những đợt mưa dầm do gió mùa tây nam mạnh. Hơi ẩm gặp bề mặt mát hơn như tường phía bắc, góc phòng ít nắng, mặt sau tủ áp sát tường sẽ đọng lại, tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển. Nhà đóng cửa cả ngày vì đi làm càng bí hơi.
Từ dưới lên, nước trong đất ngấm vào chân tường theo mao dẫn nếu tường không có lớp chống thấm. Đất xám pha sét quanh móng ngậm nước sau mưa, nhất là khi nước mái đổ thẳng xuống chân tường. Kết quả là vết ố, bong sơn, vữa mủn từ chân tường lên cao dần, muối trắng kết tinh trên mặt tường khi khô.
Từ bên ngoài vào, mưa tạt theo gió vào tường hướng đón mưa, khe cửa sổ, chỗ tiếp giáp mái và tường. Mái tôn có vít hở, máng xối nghẹt làm nước tràn vào trần. Những chỗ này cần được chặn từ đầu mùa, vì khi tường đã ngậm nước thì phải qua nhiều tuần nắng mới khô lại.
Giảm ẩm mốc trong nhà: những việc làm được ngay
Mở cửa đón gió những lúc trời khô. Giữa các cơn mưa, buổi sáng nắng ráo là lúc mở hết cửa cho gió xuyên phòng. Nhà ống nên mở cả cửa trước, cửa sau và giếng trời.
Để đồ cách tường. Tủ quần áo, giá sách đặt cách tường một khoảng nhỏ cho không khí lưu thông; không để thùng giấy, quần áo sát chân tường ẩm.
Không phơi đồ ướt trong phòng kín. Phòng trọ nhỏ phơi đồ trong phòng làm độ ẩm tăng vọt. Dùng chỗ phơi chung có mái che thoáng gió, hoặc quạt thổi khi phải phơi trong nhà.
Xử lý điểm mốc sớm. Mốc mới xuất hiện trên tường, đồ gỗ lau bằng khăn ẩm với chất tẩy rửa thông thường, để khô hẳn. Đeo khẩu trang, găng tay khi làm; không trộn các loại chất tẩy với nhau.
Dùng máy hút ẩm, máy lạnh chế độ khô đúng lúc. Trong những đợt mưa dầm, chạy hút ẩm vài giờ trong phòng ngủ, phòng để đồ quý giúp giảm mốc. Đóng cửa phòng khi chạy.
Kiểm tra mái và máng xối. Vết ố trên trần thường đến từ mái dột hay máng nghẹt. Sửa nguồn nước trước khi sơn lại, nếu không vết ố sẽ quay lại sau vài cơn mưa.
Mối trên đất gò Củ Chi: kẻ phá hoại thầm lặng
Vùng đất gò cao, khô ráo như Củ Chi là môi trường sống thuận lợi của mối đất. Mối sống thành tổ dưới đất, đi kiếm ăn trong những đường hầm bằng đất ẩm do chúng tự xây, chui vào nhà qua khe nứt nền, chân tường, chỗ ống nước xuyên sàn. Thức ăn của chúng là gỗ và những gì chứa chất xơ thực vật: khung cửa, tủ, sàn gỗ, giấy, sách, thùng các tông, thậm chí lớp giấy ở mặt sau tấm thạch cao.
Mùa mưa đầu mùa là lúc dễ thấy mối nhất. Sau những cơn mưa đầu tiên, vào chiều tối có những đàn mối cánh bay ra quanh bóng đèn, rụng cánh khắp nhà. Đó là mối sinh sản đi tìm nơi lập tổ mới, và là dấu hiệu có tổ mối đang hoạt động ở đâu đó gần nhà. Độ ẩm cao của mùa mưa cũng làm mối hoạt động mạnh hơn, vì chúng cần ẩm để sống.
Thiệt hại do mối thường được phát hiện muộn, vì chúng ăn từ bên trong ra, để lại lớp vỏ gỗ mỏng bên ngoài. Khung cửa gõ nghe bộp bộp, rỗng; có những vệt đất nhỏ chạy dọc chân tường, khe cửa; sách để lâu dưới đáy tủ dính đất, mủn là những dấu hiệu cần kiểm tra ngay.
Phòng mối cho nhà ở
Phòng mối hiệu quả nhất là từ khi xây nhà, nhưng nhà đã ở vẫn làm được nhiều việc:
- Nhà xây mới: trao đổi với kỹ sư, nhà thầu về giải pháp phòng mối cho nền và chân tường trước khi đổ sàn, do đơn vị có chuyên môn thực hiện.
- Dọn gỗ vụn, cốp pha, gốc cây, rễ cây mục quanh nhà và dưới nền; đây là nguồn thức ăn kéo mối tới.
- Không để thùng giấy, sách vở, gỗ sát chân tường hay trực tiếp trên nền; kê cao, cách tường.
- Sửa rò rỉ nước, chỗ thấm chân tường, vì mối ưa nơi ẩm.
- Kiểm tra định kỳ khung cửa, chân tủ, chỗ ống nước xuyên sàn, góc cầu thang; gõ thử phần gỗ khả nghi.
- Khi phát hiện đường mối hay mối cánh trong nhà nhiều lần: mời đơn vị diệt mối có giấy phép, có quy trình rõ ràng; không tự mua hoá chất trôi nổi phun khắp nhà.
Phun thuốc tại chỗ chỉ diệt được những con mối đang thấy, trong khi tổ mối có thể nằm sâu dưới đất cách nhà nhiều mét. Đơn vị chuyên nghiệp sẽ tìm đường đi của mối và chọn giải pháp phù hợp với căn nhà, có bảo hành rõ ràng.
Muỗi mùa mưa và sốt xuất huyết
Muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết đẻ trứng ở nước đọng trong và quanh nhà: lu, khạp chứa nước không đậy, chậu cây, lốp xe cũ, vỏ chai lon, máng xối nghẹt, khay hứng nước tủ lạnh, bình hoa. Mùa mưa tạo vô số chỗ đọng nước như vậy, cộng với nhiệt độ ấm quanh năm, làm muỗi sinh sôi nhanh. Muỗi vằn thường đốt vào ban ngày, nhất là sáng sớm và chiều tối.
Ở trung tâm xã nhiều dãy trọ, bãi đất trống phân lô có rác, vật dụng bỏ đi; ở vùng vườn có ao, lu nước tưới, chuồng trại. Đó đều là những nơi cần chú ý. Muỗi vằn bay không xa, nên ổ lăng quăng ngay trong sân nhà hoặc nhà kế bên thường là nguồn chính của muỗi đốt trong nhà mình.
Diệt lăng quăng hiệu quả hơn diệt muỗi trưởng thành. Mỗi tuần một lần, đi một vòng quanh nhà lật úp, đổ bỏ nước đọng, đậy kín lu khạp, thả cá ăn lăng quăng vào bể chứa lớn, thay nước bình hoa, thông máng xối. Việc này cần cả khu phố cùng làm thì mới giảm được muỗi rõ rệt.
Bảo vệ người trong nhà khỏi muỗi đốt
Bên cạnh việc diệt lăng quăng, những thói quen sau giúp giảm bị muỗi đốt, nhất là với trẻ nhỏ và người già:
- Ngủ màn, kể cả ngủ trưa; trẻ nhỏ ngủ ban ngày càng cần màn vì muỗi vằn đốt ban ngày.
- Lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ, ô thoáng, nhất là các ô thoáng mở để chống nóng.
- Mặc quần áo dài tay khi làm vườn, đi qua bụi rậm vào sáng sớm và chiều tối.
- Dùng sản phẩm xua muỗi theo đúng hướng dẫn trên bao bì, thận trọng với trẻ nhỏ.
- Phối hợp khi địa phương tổ chức phun hoá chất diệt muỗi: đóng tủ đựng thức ăn, cho người và vật nuôi tránh ra, mở cửa cho nhân viên phun.
- Sốt cao đột ngột, đau đầu, đau người, nhất là trong mùa mưa, nên đi khám sớm ở cơ sở y tế; không tự ý dùng thuốc hạ sốt không rõ loại và theo dõi các dấu hiệu nặng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Sốt xuất huyết có thể chuyển nặng nhanh, nhất là ở trẻ em. Khi người bệnh có dấu hiệu như đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu cam, chân răng, li bì, cần đưa ngay đến bệnh viện.
Giấy tờ, đồ điện và xe máy trong mùa ẩm
Giấy tờ quan trọng như sổ đỏ, giấy khai sinh, hợp đồng, hoá đơn để trong ngăn tủ gỗ sát tường dễ bị ẩm, mốc, mối gặm trong một mùa mưa. Nên cho vào túi nhựa có khoá kéo hoặc hộp nhựa kín, kèm gói hút ẩm, đặt ở ngăn cao, cách tường. Chụp ảnh hoặc scan lại các giấy tờ chính và lưu một bản ở nơi khác, phòng khi bản giấy hư hại.
Đồ điện tử cũng chịu ảnh hưởng của độ ẩm: điều khiển, quạt, ổ cắm ở chỗ ẩm dễ rỉ tiếp điểm, chập chờn. Ổ cắm ngoài hiên, gần chỗ mưa tạt nên có nắp che, đặt cao khỏi nền. Máy tính, điện thoại không để trên bậu cửa sổ, cạnh chỗ phơi đồ. Khi tường thấm nước gần đường dây điện âm tường, cần thợ điện kiểm tra, không tự chạm vào.
Xe máy là phương tiện chính của hầu hết người trong xã, dầm mưa hằng ngày suốt mùa. Sau những đợt mưa lớn, nên kiểm tra phanh, đèn, lốp, xích, lau khô yên và ổ khoá. Xe để qua đêm ở chỗ có mái, không để dưới cây lớn hay mái che tạm khi có giông.
Dãy trọ mùa mưa: chủ trọ và người thuê cùng giữ
Dãy phòng trọ một tầng, mái tôn, sát nhau là kiểu nhà phổ biến cho người lao động ở trung tâm Củ Chi cũ. Mùa mưa, những dãy trọ này dễ gặp cả ba chuyện cùng lúc: tường ẩm vì không có chống thấm chân tường, mối từ nền đất lên vì kết cấu gỗ đơn giản, muỗi từ lối đi chung, rãnh nước, đồ đạc để ngoài hiên.
Chủ trọ có thể làm rãnh thoát nước quanh dãy, chống thấm chân tường khi sửa, giữ lối đi chung khô ráo, thu dọn đồ bỏ đi trước mùa mưa, lắp lưới ô thoáng. Người thuê giữ phòng thoáng khi có nắng, không để nước đọng trong xô chậu, kê đồ cách nền, báo sớm khi thấy mối hay mái dột. Một buổi dọn dẹp chung đầu mùa mưa, mỗi phòng góp một tay, giảm được nhiều phiền toái cho cả dãy suốt nửa năm sau.
Người mới đến thuê trọ vào giữa mùa mưa nên xem phòng sau một cơn mưa: góc tường có vệt ố không, nền có ẩm không, trần có vết nước không, mùi phòng có hăng mốc không. Hỏi chủ trọ phòng đã từng có mối chưa và đã xử lý thế nào. Những câu hỏi đơn giản này giúp chọn được chỗ ở khô ráo cho cả mùa.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa ở Củ Chi kéo dài bao lâu?
Thường từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, có năm mưa đến sớm hoặc kéo dài hơn. Giữa mùa hay có mưa chiều, đôi khi có những đợt mưa dầm vài ngày. Độ ẩm cao trong thời gian này làm nhà dễ ẩm mốc và côn trùng hoạt động mạnh.
Thấy mối cánh bay vào nhà có đáng lo không?
Mối cánh bay sau những cơn mưa đầu mùa cho thấy có tổ mối đang hoạt động gần đó, chưa chắc là trong nhà bạn. Hãy kiểm tra khung cửa, chân tủ, chân tường xem có đường đất, gỗ rỗng không. Nếu thấy dấu hiệu, nên mời đơn vị diệt mối có giấy phép kiểm tra.
Có nên tự mua thuốc phun mối không?
Phun tại chỗ thường chỉ diệt phần mối nhìn thấy, tổ vẫn còn và mối quay lại. Hoá chất không rõ nguồn gốc còn có thể gây hại cho người và vật nuôi. Nên chọn đơn vị có giấy phép, quy trình rõ ràng và bảo hành.
Tường bị ẩm chân, bong sơn thì sửa thế nào?
Trước hết tìm nguồn nước: nước mái đổ xuống chân tường, nền ngậm nước, ống rò rỉ hay thiếu lớp chống thấm. Sửa nguồn nước, để tường khô, rồi xử lý chống thấm và sơn lại. Sơn đè lên tường còn ẩm sẽ bong lại sau một thời gian ngắn.
Làm sao giảm muỗi khi nhà gần bãi đất trống?
Diệt lăng quăng trong sân nhà mỗi tuần, lắp lưới ở cửa sổ và ô thoáng, ngủ màn kể cả ban ngày. Bãi đất trống có rác, vật chứa nước nên phản ánh với ban điều hành ấp, khu phố hoặc Ủy ban nhân dân xã để được dọn dẹp.
Đồ gỗ bị mốc có dùng tiếp được không?
Mốc bề mặt thường lau sạch được bằng khăn ẩm với chất tẩy rửa thông thường, rồi để khô ở nơi thoáng. Nếu gỗ mủn, mốc ăn sâu, có mùi nặng hoặc có dấu hiệu mối, nên cân nhắc thay. Người bị dị ứng, hen nên tránh dọn mốc trực tiếp.