Người tìm việc quanh khu công nghiệp Tây Bắc Củ Chi và phố chợ Tân An Hội hay gặp năm kiểu lừa: thu phí hồ sơ hoặc tiền cọc đồng phục để "giữ chỗ", giả danh nhà máy đăng tin tuyển gấp, việc làm online làm nhiệm vụ nhận hoa hồng, giữ bản chính giấy tờ để ràng buộc, và hứa đưa đi làm nước ngoài không qua doanh nghiệp được cấp phép. Nguyên tắc chung: nhà máy thật không thu tiền để nhận người vào làm, không giữ bản chính giấy tờ, và luôn có tên công ty, địa chỉ cụ thể để bạn tới tận nơi.
Bài liệt kê các dấu hiệu, cách kiểm một tin tuyển dụng trước khi đi, và những việc nên làm khi đã lỡ bị lừa. Mọi thông tin dưới đây là nguyên tắc chung, không nhắm vào doanh nghiệp cụ thể nào.
Năm kiểu lừa hay gặp ở vùng có khu công nghiệp
Thu phí hồ sơ, phí giới thiệu, tiền cọc. Người đăng tin hẹn gặp ở quán cà phê gần khu, nhận hồ sơ, thu một khoản gọi là phí giới thiệu, tiền khám sức khoẻ, tiền đồng phục, hứa vài hôm sẽ gọi đi làm. Sau đó số điện thoại không liên lạc được, hoặc đưa tới một xưởng không hề tuyển.
Giả danh nhà máy lớn. Tin đăng dùng tên một công ty có thật trong khu, ghi "tuyển gấp, không cần kinh nghiệm, thu nhập cao", nhưng số liên lạc là số cá nhân, hẹn phỏng vấn ở nơi khác không phải cổng nhà máy.
Việc làm online làm nhiệm vụ. Mời làm việc nhẹ tại nhà: thả tim, đánh giá sản phẩm, chốt đơn hàng ảo, ban đầu trả hoa hồng nhỏ để tạo lòng tin, rồi yêu cầu nạp tiền để nhận nhiệm vụ lớn hơn. Tiền nạp vào không rút ra được.
Giữ bản chính giấy tờ. Đòi giữ căn cước, bằng cấp bản chính "để làm hồ sơ" hoặc "đảm bảo không bỏ việc". Pháp luật lao động cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng của người lao động.
Hứa đi làm nước ngoài nhanh, không cần học. Thu tiền lớn để đưa đi làm ở nước ngoài, nhưng không phải doanh nghiệp được cấp phép, hoặc đưa đi theo diện du lịch rồi ở lại làm chui. Rủi ro mất tiền, bị bóc lột, bị trục xuất.
Dấu hiệu của một tin tuyển dụng đáng tin
Không có dấu hiệu nào bảo đảm tuyệt đối, nhưng tin thật thường có nhiều điểm sau:
- Ghi rõ tên công ty đầy đủ, có thể tra được mã số thuế, địa chỉ cụ thể trong khu Tây Bắc Củ Chi, khu Tân Phú Trung hoặc trên Quốc lộ 22.
- Mô tả công việc cụ thể: bộ phận, ca làm, yêu cầu sức khoẻ, có hay không có tăng ca.
- Nơi nhận hồ sơ, phỏng vấn là phòng nhân sự, phòng bảo vệ ở cổng nhà máy hoặc trung tâm dịch vụ việc làm, không phải quán cà phê hay nhà riêng.
- Không thu bất kỳ khoản tiền nào để được nhận vào làm.
- Mức thu nhập được nói hợp lý, có giải thích gồm những khoản nào, không hứa hẹn quá cao so với công việc phổ thông.
- Người liên hệ sẵn sàng để bạn tới tận nhà máy hỏi lại, không thúc ép quyết định ngay trong ngày.
Ngược lại, những cụm như "việc nhẹ lương cao", "không cần làm gì", "chỉ cần điện thoại", "nộp phí giữ chỗ", "tuyển gấp hôm nay đi làm luôn, đặt cọc trước" là những dấu hiệu nên dừng lại hỏi kỹ. Lừa đảo hay đánh vào lúc người tìm việc đang cần tiền gấp, nên càng gấp càng phải chậm lại một nhịp.
Kiểm một tin tuyển dụng trước khi đi
Mất nửa giờ kiểm trước có thể tránh mất cả tháng lương. Các bước gợi ý:
- Tra tên công ty và mã số thuế trên cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp hoặc trang tra cứu của cơ quan thuế, xem công ty có tồn tại, còn hoạt động, địa chỉ có đúng ở xã Tân An Hội hay xã Củ Chi như tin ghi không.
- Tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang để xem ngành đăng ký có khớp với công việc tuyển không; một công ty đăng ký bán buôn mà tuyển "công nhân may hàng xuất khẩu" là điểm cần hỏi thêm.
- Gọi tới số tổng đài hoặc số điện thoại công khai của chính công ty, không chỉ gọi số trong tin đăng, để hỏi có đang tuyển vị trí đó không.
- Tới tận cổng nhà máy vào giờ hành chính, hỏi bảo vệ hoặc phòng nhân sự. Nhà máy thật thường dán thông báo tuyển dụng ở cổng.
- Hỏi người quen đang làm trong khu về công ty đó; ở vùng Củ Chi, tin truyền miệng giữa công nhân thường rất nhanh và khá chính xác.
Nếu tin do một công ty dịch vụ việc làm đăng, hãy hỏi giấy phép hoạt động dịch vụ việc làm. Doanh nghiệp làm dịch vụ việc làm phải được cấp phép theo quy định, và có những khoản phí được phép thu với mức, đối tượng cụ thể; khoản thu nào cũng phải có chứng từ.
Môi giới, cung ứng và cho thuê lại lao động: phân biệt cho rõ
Quanh các khu công nghiệp vùng Củ Chi có nhiều người làm "cò" việc làm: dẫn người tới nhà máy, nhận tiền từ người lao động hoặc từ nhà máy. Không phải ai cũng lừa đảo, nhưng hoạt động tự phát không có giấy phép thì người lao động không có gì để đòi khi bị thu tiền vô lý. Ưu tiên tự nộp hồ sơ trực tiếp, hoặc qua trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố, nơi tư vấn và giới thiệu việc làm không thu phí với nhiều đối tượng.
Cho thuê lại lao động là hình thức hợp pháp khi công ty cho thuê có giấy phép: công ty này ký hợp đồng lao động với bạn, rồi đưa bạn tới làm cho một doanh nghiệp khác trong thời gian nhất định. Bạn có quyền được trả lương không thấp hơn người làm cùng công việc ở doanh nghiệp nhận, được đóng bảo hiểm. Hỏi rõ ai trả lương, ai đóng bảo hiểm, thời gian làm ở doanh nghiệp nhận là bao lâu.
Dấu hiệu đáng ngờ là bên trung gian không có tên công ty rõ ràng, không ký hợp đồng, trả lương bằng tiền mặt và trừ một khoản "phí quản lý" mỗi tháng không giải thích. Gặp tình huống này, hỏi lại phòng nhân sự của nhà máy nơi bạn đang làm xem họ có hợp đồng với bên đó không.
Nếu đã lỡ nộp tiền cho người môi giới mà không được nhận việc như hứa, hãy đòi lại bằng văn bản hoặc tin nhắn, ghi rõ số tiền, ngày nộp, lời hứa ban đầu. Giữ biên nhận nếu có. Những bằng chứng này cần thiết khi trình báo hoặc khi nhờ chính quyền ấp, xã can thiệp.
Việc làm online: vì sao người ở xóm trọ hay bị nhắm tới
Công nhân tan ca, ở trọ một mình, lướt điện thoại buổi tối là đối tượng quen thuộc của các nhóm lừa việc online. Lời mời thường đến qua tin nhắn mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, có khi giả danh sàn thương mại điện tử lớn hay công ty quảng cáo. Câu chuyện quen thuộc: làm vài phút mỗi ngày, nhận hoa hồng ngay, không cần vốn.
Mô hình lừa có ba bước. Đầu tiên trả vài khoản tiền nhỏ thật để tạo niềm tin. Sau đó đưa vào nhóm có nhiều "thành viên" khoe thu nhập, thực chất là người của nhóm lừa. Cuối cùng yêu cầu nạp tiền để làm "nhiệm vụ đặc biệt", báo lỗi thao tác để bắt nạp thêm. Người bị lừa càng nạp càng khó dừng vì tiếc khoản đã bỏ ra.
Cách tự bảo vệ đơn giản nhất: không có công việc thật nào bắt người làm phải nạp tiền vào để được nhận lương. Không cài ứng dụng lạ theo đường dẫn được gửi, không cung cấp mã xác thực ngân hàng, không chụp ảnh căn cước gửi cho người chưa biết rõ. Nói chuyện với bạn cùng phòng, cùng chuyền khi nhận được lời mời như vậy; nhiều người thoát được chỉ vì có người bên cạnh hỏi một câu.
Đi làm việc ở nước ngoài: chỉ qua kênh hợp pháp
Một số người trẻ ở Tân An Hội và vùng Củ Chi muốn đi làm việc ở nước ngoài để có thu nhập cao hơn. Theo Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, chỉ doanh nghiệp được cấp giấy phép, đơn vị sự nghiệp được giao nhiệm vụ và một số trường hợp luật quy định mới được đưa người lao động đi. Danh sách doanh nghiệp được cấp phép được cơ quan quản lý lao động ngoài nước công bố công khai.
Trước khi nộp tiền, kiểm tra doanh nghiệp có trong danh sách được phép không, thị trường và ngành nghề có đúng không, hợp đồng ghi rõ công việc, nơi làm, thời hạn, các khoản chi phí phải trả. Không đưa tiền cho cá nhân tự xưng là người của công ty, không nhận đi theo diện du lịch rồi "lo cho ở lại làm". Làm việc trái phép ở nước ngoài là rủi ro lớn về pháp lý và an toàn.
Uỷ ban nhân dân xã và trung tâm dịch vụ việc làm có thể cung cấp thông tin về các chương trình đi làm việc ở nước ngoài theo thoả thuận giữa các nhà nước, nơi chi phí và quy trình minh bạch hơn. Hỏi kỹ trước khi quyết định, vì khoản tiền bỏ ra thường là cả gia tài của một gia đình.
Lỡ bị lừa rồi thì làm gì
Việc đầu tiên là dừng chuyển thêm bất kỳ khoản tiền nào, kể cả khi bên kia hứa "nộp thêm lần cuối là rút được hết". Giữ lại toàn bộ bằng chứng: ảnh chụp tin tuyển dụng, tin nhắn, số tài khoản đã chuyển, biên lai, tên người đã gặp, địa điểm gặp. Đừng xoá cuộc trò chuyện vì xấu hổ.
Nếu chuyển khoản qua ngân hàng, gọi ngay tổng đài chính thức của ngân hàng mình để báo giao dịch nghi lừa đảo, đề nghị hỗ trợ theo quy trình. Càng báo sớm, khả năng phong toả tài khoản nhận tiền càng cao. Đổi mật khẩu ứng dụng ngân hàng, mạng xã hội nếu đã lỡ cung cấp thông tin.
Sau đó tới công an xã Tân An Hội để trình báo, mang theo bằng chứng và căn cước. Với các vụ lừa qua mạng, có thể phản ánh thêm qua các kênh tiếp nhận tố giác của cơ quan công an. Báo cho bạn bè, nhóm công nhân cùng xóm trọ biết kiểu lừa mình gặp, để người khác không mắc tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Nhà máy trong khu Tây Bắc Củ Chi có thu phí khi nhận công nhân không?
Nhà máy tuyển dụng trực tiếp không thu tiền để nhận người vào làm. Một số khoản như khám sức khoẻ có thể do người lao động tự lo theo thoả thuận, nhưng không có khoản nào gọi là phí giữ chỗ hay tiền cọc. Bị đòi tiền thì nên dừng lại và hỏi thẳng phòng nhân sự của nhà máy.
Công ty giữ căn cước bản chính của công nhân có đúng không?
Không đúng. Bộ luật Lao động 2019 cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động, và cấm yêu cầu người lao động đặt cọc bằng tiền hay tài sản để bảo đảm thực hiện hợp đồng.
Làm sao biết một công ty dịch vụ việc làm có giấy phép?
Đề nghị họ cho xem giấy phép hoạt động dịch vụ việc làm còn hiệu lực, kiểm tra tên doanh nghiệp, mã số thuế trên giấy phép khớp với thông tin đăng ký doanh nghiệp. Có thể hỏi thêm cơ quan quản lý lao động của thành phố.
Được mời làm nhiệm vụ online trả hoa hồng có nên thử không?
Không nên. Đây là kiểu lừa phổ biến: trả vài khoản nhỏ ban đầu, sau đó bắt nạp tiền để làm tiếp và không cho rút. Công việc thật không yêu cầu người làm nạp tiền vào tài khoản của bên tuyển dụng.
Muốn đi làm nước ngoài thì kiểm tra doanh nghiệp ở đâu?
Danh sách doanh nghiệp được cấp giấy phép đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài được cơ quan quản lý lao động ngoài nước công bố công khai. Kiểm tra tên, giấy phép, thị trường được phép trước khi ký hợp đồng hoặc nộp bất kỳ khoản tiền nào.
Bị lừa tiền việc làm thì trình báo ở đâu?
Trình báo tại công an xã Tân An Hội, mang theo căn cước và mọi bằng chứng như tin nhắn, biên lai chuyển khoản, tin tuyển dụng. Nếu đã chuyển khoản, báo ngay cho ngân hàng qua tổng đài chính thức để được hỗ trợ theo quy trình.