Xã Tân An Hội nằm ở vùng gò cao của Củ Chi cũ nên không bị ngập do triều cường như các vùng thấp phía nam và ven sông của TP.HCM. Tuy vậy, sau những trận mưa lớn, nước vẫn đọng ở một số đoạn đường, hẻm thấp, khu đất mới san lấp và chỗ mương thoát nước bị lấp, nghẹt. Nói cách khác, ở đây chuyện ngập là ngập do mưa, cục bộ và thường rút sau vài giờ, chứ không phải ngập kéo dài theo con nước.
Phân biệt hai loại ngập này giúp bạn đánh giá đúng một con đường, một căn nhà, một thửa đất trong xã. Bài viết giải thích địa hình vùng trung tâm Củ Chi cũ, vì sao mưa vẫn gây đọng nước dù đất cao, những kiểu vị trí hay bị đọng, và cách xem một chỗ ở có an toàn với nước hay không trước khi thuê, mua hay xây.
Địa hình: phần cao của TP.HCM trước sáp nhập
Địa hình TP.HCM trước sáp nhập thấp dần từ hướng tây bắc xuống đông nam: Củ Chi ở đầu cao, Nhà Bè và Cần Giờ ở đầu thấp, sát biển. Vùng trung tâm Củ Chi cũ, nơi có thị trấn Củ Chi, xã Phước Hiệp và xã Tân An Hội cũ, nằm trên dải gò của thềm phù sa cổ. Mặt đất nhìn chung bằng phẳng, thoai thoải, nhưng đi xe máy qua các đường liên ấp vẫn cảm được những đoạn lên dốc nhẹ, xuống trũng nhẹ.
Độ cao này là lý do vùng Củ Chi gần như không biết đến triều cường. Nước biển theo sông Sài Gòn lên tới đâu thì cũng chỉ ảnh hưởng dải đất thấp sát sông, còn phần gò bên trong vẫn khô. Đó cũng là một lý do người xưa chọn vùng đất cao này để họp chợ, mở đường và lập phố huyện.
Tuy nhiên "cao" ở đây là cao tương đối, so với vùng thấp của thành phố. Trong một khu phố, chỉ cần vài tấc chênh lệch giữa mặt đường và nền nhà, hay giữa hai thửa đất kề nhau, là đủ quyết định nước mưa chảy về đâu. Đây là điều người thuê, mua nhà trong xã nên để ý hơn là con số độ cao chung của vùng.
Một cách hình dung dễ hiểu: cả vùng giống một mặt bàn hơi nghiêng, nước lớn chảy ra mép bàn chứ không đọng giữa bàn. Nhưng trên mặt bàn ấy có những vết lõm nhỏ, và chính những vết lõm đó là nơi nước mưa dừng lại. Nhận ra vết lõm trong khu phố mình là việc của mắt quan sát tại chỗ, không có bản đồ chung nào thay được.
Vì sao đất cao mà mưa vẫn đọng nước
Mưa rào nhiệt đới rất lớn trong thời gian ngắn. Một cơn mưa chiều có thể trút lượng nước lớn trong vài chục phút. Cống và mương tính cho mưa thường không kịp thoát, nước tràn lên mặt đường dù sau đó rút nhanh.
Bê tông hoá làm nước không thấm. Khu phố chợ thị trấn cũ gần như kín mặt bằng nhà, sân xi măng, đường nhựa. Nước mưa không ngấm xuống đất mà dồn hết vào rãnh, cống.
Nền nhà và mặt đường bị nâng lên lệch nhau. Mỗi lần nâng cấp đường, mặt đường cao thêm; nhà xây trước đó thành thấp hơn đường, nước từ đường chảy ngược vào nhà.
Mương tự nhiên bị lấp. Khi ruộng vườn ở Phước Hiệp, Tân An Hội cũ được san lấp, phân lô, các mương nhỏ, bàu nước từng chứa nước mưa bị lấp mất. Nước không còn chỗ dừng.
Rác và đất cát làm nghẹt cống. Túi nhựa, lá cây, đất cát trôi từ công trình xây dựng làm hố ga, miệng cống nghẹt. Cống có đủ kích thước vẫn không thoát được.
Đất sét bên dưới thấm chậm. Ở chỗ lớp sét nằm nông, nước thấm qua lớp xám mặt rồi bị chặn lại, đọng thành vũng lâu khô trong mùa mưa dầm.
Những kiểu vị trí hay bị đọng nước trong xã
Không có danh sách điểm ngập chính thức nào trong bài này, vì tình trạng thay đổi theo từng đợt sửa đường, nạo vét. Thay vào đó là những kiểu vị trí nên để ý khi đi lại hay chọn chỗ ở:
- Hẻm cụt, hẻm nhỏ thấp hơn đường chính, nhất là hẻm chưa có cống hoặc cống nhỏ.
- Đoạn đường vừa nâng cấp nằm cạnh dãy nhà cũ thấp hơn mặt đường.
- Khu đất mới phân lô trên ruộng cũ, đường nội bộ làm tạm, chưa đấu nối thoát nước.
- Chỗ trũng tự nhiên gần mương, bàu cũ, nơi người lớn tuổi vẫn gọi là "chỗ lủng" hay "chỗ bàu".
- Cửa các công trình đang xây, nơi đất cát trôi ra lấp miệng cống.
- Đường đất, đường cấp phối ở vùng ruộng vườn: không ngập sâu nhưng lầy, trơn, dễ té xe.
Muốn biết một con đường cụ thể có đọng nước không, cách chắc nhất là đi qua đó ngay sau một trận mưa lớn, hoặc hỏi các hộ kinh doanh mặt tiền đã ở lâu năm.
Xem một căn nhà, thửa đất có an toàn với nước không
Trước khi thuê, mua hay xây, có thể tự kiểm theo các bước sau:
- So nền nhà với mặt đường trước cửa. Nền thấp hơn mặt đường là dấu hiệu rủi ro, dù khu đó chưa từng ngập lớn.
- Tìm vết nước trên chân tường, chân cửa, bậc thềm: vệt ố, rêu, sơn bong ở cùng một độ cao.
- Hỏi hàng xóm ba câu: mưa lớn nước có vào nhà không, bao lâu rút, mấy năm nay có thay đổi không.
- Xem hướng thoát nước của nhà: nước mái đổ đi đâu, sân có rãnh không, rãnh nối vào cống chung hay chảy tràn sang nhà bên.
- Với đất trống, xem độ cao so với các thửa xung quanh; thửa thấp nhất khu sẽ là nơi nhận nước của cả khu.
- Đến xem lại sau một trận mưa lớn trong mùa mưa, khoảng tháng 6 đến tháng 10, trước khi quyết định.
Những bước này không thay cho khảo sát kỹ thuật, nhưng đủ để loại sớm những chỗ có vấn đề rõ ràng.
Hộ gia đình làm gì để bớt đọng nước
Nhiều việc không cần chờ sửa đường. Giữ sạch rãnh trước nhà, không quét rác xuống miệng cống, dọn lá trên mái và máng xối trước mùa mưa là những việc nhỏ nhưng giảm đáng kể nước đọng. Khi sửa nhà, nâng nền cao hơn mặt đường hiện tại một khoảng hợp lý, tính cả khả năng đường còn được nâng thêm sau này.
Nếu sân rộng, có thể để một phần đất trống trồng cỏ, làm rãnh thấm bằng sỏi đá, hoặc dùng gạch lát có khe để nước ngấm bớt xuống. Với nhà có vườn, giữ lại một chỗ trũng nhỏ như mương vườn giúp chứa nước mưa thay vì đẩy hết ra đường. Ở vùng đất xám, lớp mặt thấm nước tốt; chỉ cần đừng phủ kín mọi thứ bằng bê tông.
Khi thấy cống chung nghẹt, đường hỏng gây đọng nước kéo dài, người dân có thể phản ánh với ban điều hành ấp, khu phố hoặc Ủy ban nhân dân xã. Phản ánh kèm ảnh chụp, vị trí cụ thể và thời điểm thường được xử lý nhanh hơn lời kể chung chung.
Đường đất ở vùng ruộng vườn: không ngập nhưng lầy
Ở những ấp còn nhiều ruộng vườn của Phước Hiệp và Tân An Hội cũ, vấn đề mùa mưa thường không phải là ngập sâu mà là đường đất lầy, trơn. Đất xám pha sét khi ướt trở nên nhão, bánh xe máy bám đầy đất, những đoạn có lớp sét nằm nông thì đọng vũng kéo dài cả tuần. Xe chở nông sản, xe ba gác đi qua nhiều lần làm đường lún thành rãnh, mưa xuống thành mương nhỏ.
Nhiều tuyến đường liên ấp đã được bê tông hoá trong những năm gần đây, nhưng vẫn còn đường cấp phối, đường đất dẫn vào vườn, vào khu nhà trọ mới. Người đi làm sớm, về tối nên chọn đường đã trải nhựa hoặc bê tông dù xa hơn một chút, giảm tốc độ ở đoạn đất đỏ ướt vì rất dễ trượt bánh.
Nếu nhà nằm cuối một con đường đất, các hộ cùng đường thường góp công rải đá, sỏi, xà bần sạch ở đoạn hay lầy. Cách này tạm ổn nhưng nên hỏi chính quyền xã về kế hoạch làm đường để tránh đổ vật liệu không phù hợp hoặc lấn ra phần đất quy hoạch.
Thoát nước của cả vùng: chuyện không chỉ một con hẻm
Nước mưa trong xã sau cùng phải đi đâu đó: vào cống dọc đường, ra mương, kênh thuỷ lợi, rồi chảy về các rạch dẫn ra sông. Khi vùng trung tâm Củ Chi cũ còn nhiều ruộng, nước mưa phần lớn ngấm xuống đất hoặc đọng trong ruộng, bàu. Nay diện tích mái nhà, sân bê tông, đường nhựa tăng lên, lượng nước chảy tràn tăng nhanh hơn tốc độ làm thêm cống.
Quy hoạch thoát nước cho cả một vùng đô thị hoá cần thời gian và vốn lớn, nên trong nhiều năm tới người dân vẫn sẽ thấy cảnh cống nhỏ quá tải sau mưa lớn. Một số tuyến đường được nâng cấp kèm hệ thống cống mới, trong khi hẻm bên trong chưa đấu nối kịp, nước dồn về đầu hẻm. Đây là lúc tiếng nói của cộng đồng có giá trị: những phản ánh cụ thể, có hình ảnh, gửi đúng nơi giúp chính quyền biết chỗ nào cần ưu tiên.
Mỗi hộ cũng góp phần bằng cách không xây lấn mương, không đổ xà bần, đất thải xuống cống rãnh. Những mương nhỏ chạy sau các dãy nhà, nhìn có vẻ không còn dùng, thực ra vẫn là đường thoát nước của cả khu khi mưa lớn.
Không ngập triều không có nghĩa là không cần để ý
Nhiều người từ nội thành lên Tân An Hội mua nhà vì nghe "Củ Chi đất cao, không ngập". Điều đó đúng ở mức vùng, nhưng không thay được việc xem từng chỗ. Một căn nhà trong hẻm thấp vẫn có thể bị nước tràn vào vài lần mỗi mùa mưa, gây ẩm chân tường, hỏng đồ đạc, bất tiện đi lại.
Ngược lại, cũng không cần lo quá mức. Đọng nước do mưa ở vùng gò thường rút nhanh khi cống thông, không kéo dài cả ngày như những vùng trũng chịu ảnh hưởng triều. Hiểu đúng bản chất giúp bạn đặt câu hỏi đúng: không phải "khu này có ngập không" mà là "chỗ này nước mưa chảy đi đâu, mất bao lâu".
Với người kinh doanh, câu hỏi này còn gắn với hàng hoá: cửa hàng tầng trệt bán đồ điện, vải vóc, giấy tờ nên kê hàng cao khỏi nền, nhất là ở những căn mà nền đã thấp hơn mặt đường sau các lần nâng cấp. Với gia đình có người già, trẻ nhỏ, một vũng nước trước cửa cũng là chỗ dễ trượt ngã, nên có thảm chống trơn, tay vịn và đèn chiếu sáng lối vào. Những chi tiết nhỏ này thường bị bỏ qua khi xem nhà vào một ngày nắng ráo.
Câu hỏi thường gặp
Củ Chi có bị triều cường không?
Vùng trung tâm Củ Chi cũ, nay là xã Tân An Hội, nằm trên đất gò nên không chịu triều cường. Ảnh hưởng triều chỉ đáng kể ở dải đất thấp sát sông Sài Gòn. Nước đọng trong xã chủ yếu do mưa lớn trong thời gian ngắn và hệ thống thoát nước.
Mưa lớn thì nước rút trong bao lâu?
Thường sau khi tạnh mưa một thời gian ngắn là nước trên đường chính rút, vì đất cao và nước có chỗ chảy. Những hẻm thấp, đường đất hoặc chỗ cống nghẹt có thể đọng lâu hơn. Không có con số chung cho mọi nơi, nên hỏi người ở lâu năm tại chỗ.
Nhà nền thấp hơn đường có nên mua không?
Không nhất thiết loại bỏ, nhưng cần tính chi phí nâng nền hoặc xây lại và kiểm kỹ đường thoát nước. Nếu khu vực sắp nâng cấp đường, chênh lệch có thể lớn hơn nữa. Hỏi thông tin quy hoạch giao thông ở Ủy ban nhân dân xã trước khi quyết định.
Khu đất phân lô mới trên ruộng cũ có lo gì về nước không?
Có. Đất ruộng thường thấp, đất san lấp có thể lún, đường nội bộ có khi chưa có cống đấu nối. Nên xem khu đất sau mưa, hỏi chủ dự án hoặc người bán về hệ thống thoát nước và kiểm tra pháp lý, quy hoạch trước khi xuống tiền.
Thấy cống nghẹt, đường đọng nước lâu thì báo ở đâu?
Có thể phản ánh với ban điều hành ấp, khu phố nơi mình ở hoặc trực tiếp với Ủy ban nhân dân xã Tân An Hội. Nên chụp ảnh, ghi vị trí và thời gian. Một số kênh phản ánh trực tuyến của thành phố cũng tiếp nhận ý kiến về hạ tầng.