Những tháng cuối mùa khô, thường là tháng 3 và tháng 4, nhà ở trung tâm xã Tân An Hội nóng nhất vì ba lý do cộng lại: nắng gắt chiếu gần như thẳng đứng lên mái, nhiều nhà dùng mái tôn hoặc mái bê tông mỏng không cách nhiệt, và kiểu nhà ống mặt tiền hẹp, sâu, ít cửa bên hông nên khó thoáng gió. Phòng trọ mái tôn thấp cho công nhân và người lao động là nơi chịu nóng nặng nề nhất.
Tin tốt là phần lớn sức nóng trong nhà đến từ mái và tường hướng tây, hai chỗ có thể xử lý mà không phải xây lại. Bài viết giải thích nhiệt đi vào nhà bằng đường nào, các cách giảm nóng từ rẻ đến tốn kém, những việc chủ nhà trọ nên làm, và cách giữ sức khoẻ cho người già, trẻ nhỏ, người làm ngoài trời trong những ngày oi gắt.
Nhiệt vào nhà bằng những đường nào
Mái là cửa ngõ lớn nhất của nhiệt. Một tấm tôn mỏng phơi nắng trưa có thể nóng đến mức không chạm tay được, rồi toả nhiệt xuống phòng bên dưới như một tấm sưởi. Mái bê tông dày tích nhiệt cả ngày, đến tối mới toả ra, khiến phòng ngủ tầng trên nóng hầm về đêm dù bên ngoài đã dịu.
Tường hướng tây là đường thứ hai. Nắng chiều từ khoảng 2 giờ đến lúc mặt trời lặn chiếu xiên thẳng vào tường, tường gạch dày hấp thu nhiệt rồi toả vào phòng đến tận khuya. Nhà ống chung vách hai bên thì đỡ hơn, vì chỉ mặt trước, mặt sau và mái lộ ra nắng; nhưng căn nằm đầu dãy, có một vách trống hướng tây, sẽ nóng hơn hẳn căn giữa.
Đường thứ ba là cửa kính và khe cửa. Kính trong cho nắng đi thẳng vào nhà, đốt nóng sàn và đồ đạc. Cuối cùng là chính hoạt động trong nhà: bếp nấu, tủ lạnh, máy lạnh đẩy nhiệt ra cục nóng đặt ngay hiên, đèn sợi đốt cũ, người ở đông trong phòng nhỏ. Hiểu từng đường giúp bạn tiêu tiền vào chỗ mang lại hiệu quả nhất.
Các cách giảm nóng từ ít tốn đến tốn nhiều
Bảng dưới xếp các giải pháp phổ biến theo mức đầu tư tương đối. Hiệu quả thực tế phụ thuộc kết cấu nhà, nên chỉ dùng để so sánh và hỏi thêm thợ có kinh nghiệm:
| Giải pháp | Mức đầu tư | Tác dụng chính | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Che nắng hướng tây bằng rèm, mành tre, lưới che | Thấp | Chặn nắng chiều trước khi vào tường, cửa | Che bên ngoài hiệu quả hơn che bên trong |
| Trồng cây, giàn leo phía tây và trên sân | Thấp, cần thời gian | Bóng mát, giảm nhiệt mặt sân, tường | Chọn cây rễ không phá móng, cành không vướng dây điện |
| Mở ô thoáng, quạt hút trên cao | Thấp đến vừa | Đẩy khí nóng tích dưới mái ra ngoài | Có lưới chống muỗi, chống mưa tạt |
| Sơn mái, sơn tường màu sáng, sơn phản nhiệt | Vừa | Giảm lượng nhiệt mái, tường hấp thu | Hiệu quả giảm dần khi bụi bám; vệ sinh định kỳ |
| Lót tấm cách nhiệt dưới mái tôn, làm trần | Vừa | Ngăn nhiệt bức xạ từ mái xuống phòng | Chọn vật liệu chống cháy, chống ẩm |
| Thay tôn mỏng bằng tôn có lớp cách nhiệt, làm mái hai lớp | Cao | Giảm nhiệt và giảm tiếng ồn mưa | Cần thợ có nghề, kiểm kết cấu kèo |
Với ngân sách hạn chế, hãy bắt đầu từ mái và mặt tây: hai chỗ này thường chiếm phần lớn nhiệt vào nhà. Máy lạnh chỉ nên là bước sau, khi phần vỏ nhà đã được che chắn, vì máy lạnh trong một căn phòng mái tôn trần trụi sẽ chạy mãi không mát và tốn điện.
Nhà ống mặt tiền Quốc lộ 22: nóng từ mặt đường
Dãy nhà ống hai bên Quốc lộ 22 qua trung tâm xã có những nét riêng. Mặt trước hướng ra đường nhựa rộng, xe cộ đông, mặt đường hấp thu nắng rồi toả nhiệt lên, khí thải xe tải cũng nóng. Nhiều nhà đóng kín mặt trước bằng cửa cuốn để chống bụi, ồn, vô tình biến cả tầng trệt thành một hộp kín nóng hầm.
Giếng trời là cách nhà ống truyền thống tự thông gió: khí nóng bốc lên thoát qua giếng trời, kéo không khí mát hơn từ cửa trước, cửa sau vào. Nếu giếng trời bị lợp kín bằng kính hay tôn để tránh mưa, cần chừa khe thoáng ở trên cao. Cửa sau mở ra hẻm hay sân sau, dù nhỏ, cũng giúp tạo luồng gió xuyên nhà.
Với nhà vừa ở vừa buôn bán, có thể làm mái hiên vươn ra trước, rèm che nắng cuốn được, và đặt quạt hút đẩy khí nóng ra ngoài thay vì chỉ thổi qua lại trong nhà. Tầng trên dùng làm phòng ngủ thì ưu tiên cách nhiệt sàn mái và mở cửa sổ hai phía. Những thay đổi nhỏ này làm nhà dễ chịu hơn nhiều mà không ảnh hưởng mặt tiền kinh doanh.
Phòng trọ mái tôn: việc chủ trọ và người thuê có thể làm
Chủ trọ: làm trần và cách nhiệt mái. Một lớp trần cách mái tạo khoảng không khí đệm, kèm tấm cách nhiệt, giảm rõ nhiệt xuống phòng. Đây là khoản đầu tư giúp giữ người thuê lâu và giảm hỏng hóc đồ điện.
Chủ trọ: ô thoáng trên cao và cửa sổ đối diện. Phòng trọ chỉ có một cửa chính và một ô cửa nhỏ thường bí. Ô thoáng sát mái ở vách sau cho khí nóng thoát ra là cách rẻ mà hiệu quả.
Chủ trọ: trồng cây, làm giàn ở lối đi chung. Lối đi giữa hai dãy trọ được che bóng thì cả dãy mát hơn, người thuê cũng có chỗ ngồi chung buổi chiều.
Người thuê: che nắng cửa và cửa sổ hướng tây. Rèm dày, tấm che bên ngoài cửa sổ, hoặc chỉ cần treo vải sáng màu cũng giảm nắng chiều đáng kể.
Người thuê: quạt đặt đúng chỗ. Đặt quạt thổi khí nóng ra cửa vào buổi tối khi ngoài trời đã mát hơn trong phòng, thay vì thổi luồng khí nóng quanh quẩn.
Người thuê: hạn chế nguồn nhiệt trong phòng. Nấu ăn gần cửa, tắt thiết bị không dùng, không phơi đồ ướt trong phòng kín vì làm độ ẩm tăng, cảm giác oi hơn.
Cây xanh: cách chống nóng lâu dài nhất
Vùng Củ Chi xưa nhiều vườn, nhiều cây to, nên những căn nhà cũ nằm dưới tán cây thường mát hơn hẳn nhà mới trên nền đất trống. Một cây bóng mát phía tây nhà có thể che phần lớn tường hướng tây sau vài năm. Giàn bầu, giàn mướp, giàn hoa giấy trên sân hay trên sân thượng vừa che nắng vừa cho bóng mát buổi chiều.
Khi chọn cây gần nhà, nên tránh những loài rễ ăn rộng, ăn nông dễ làm nứt sân, phá móng, nghẹt cống; tránh cây giòn gãy cành khi có gió giật đầu mùa mưa. Trồng cách tường một khoảng hợp lý, tỉa cành định kỳ, không để cành chạm dây điện. Trên đất xám nghèo dinh dưỡng của vùng này, hố trồng cần rộng và bỏ nhiều phân hữu cơ thì cây mới lên nhanh.
Mảng xanh của cả khu phố cũng quan trọng không kém từng nhà. Những hàng cây ven đường, khoảng sân trường, khuôn viên cơ quan, sân đình, khoảng vườn còn sót lại giữa các dãy nhà là những "ốc đảo" mát giữa vùng bê tông. Giữ được chúng là giữ được cái mát chung của trung tâm xã.
Giữ sức khoẻ trong những ngày oi gắt
Nắng nóng không chỉ khó chịu mà còn nguy hiểm với một số người. Những điều nên làm:
- Uống nước đều trong ngày, không đợi khát; người làm ngoài trời cần nghỉ trong bóng râm định kỳ.
- Tránh lao động nặng ngoài nắng từ khoảng 11 giờ trưa đến 3 giờ chiều nếu sắp xếp được.
- Mặc quần áo sáng màu, rộng, đội nón rộng vành, đeo kính khi đi xe máy đường dài trên quốc lộ.
- Để ý người già, người có bệnh mạn tính, trẻ nhỏ: họ dễ mất nước và khó tự nhận ra mình bị say nắng.
- Không để trẻ em, người già hay vật nuôi trong ô tô đóng kín cửa dù chỉ vài phút.
- Khi thấy người choáng váng, da nóng đỏ, lú lẫn, ngất: đưa vào chỗ mát, nới quần áo, làm mát cơ thể và gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất.
Bài này không thay lời khuyên của nhân viên y tế. Với người có bệnh tim mạch, huyết áp, thận, nên hỏi bác sĩ cách uống nước và sinh hoạt phù hợp trong mùa nóng.
Tiết kiệm điện khi nóng
Tháng 4, tháng 5 là lúc hoá đơn tiền điện của nhiều nhà trong xã tăng vọt vì quạt, máy lạnh chạy liên tục. Máy lạnh chạy trong phòng đã được che nắng, cách nhiệt mái sẽ đạt nhiệt độ cài đặt nhanh hơn và nghỉ nhiều hơn. Đặt nhiệt độ vừa phải, dùng kèm quạt để gió lưu thông, đóng kín cửa khi máy chạy, vệ sinh lưới lọc định kỳ là những cách giảm điện năng ai cũng làm được.
Cục nóng máy lạnh nên đặt chỗ thoáng, có che nắng trực tiếp, không quay thẳng vào nhà hàng xóm hay ra lối đi chung. Ở các dãy trọ, chủ trọ tính tiền điện theo đồng hồ riêng của từng phòng giúp người thuê tự cân đối, và nên trao đổi rõ cách tính ngay khi ký hợp đồng.
Một thói quen đơn giản nhưng ít nhà làm là mở cửa đón gió vào sáng sớm và chiều tối, khi không khí ngoài trời mát hơn trong nhà, rồi khép cửa, kéo rèm phía nắng từ giữa buổi sáng. Nhà mái bê tông có thể tưới ướt sân thượng lúc chiều muộn để mái nguội nhanh hơn về đêm, nhưng không nên tưới giữa trưa vì nước bốc hơi gần hết mà mái vẫn nóng. Tủ lạnh đặt cách tường vài tấc cho dàn nóng phía sau thoát nhiệt cũng tiêu ít điện hơn.
Những hiểu lầm hay gặp khi chống nóng
"Đổ mái bê tông dày là mát." Bê tông dày chặn nhiệt tốt ban ngày nhưng tích nhiệt và nhả ra suốt buổi tối. Không có lớp chống nóng bên trên như gạch rỗng, lớp mái che hay vườn sân thượng, phòng ngủ tầng trên vẫn hầm về đêm.
"Phủ kín bằng kính cho sáng và sang." Mặt kính lớn hướng tây hay hướng nam biến phòng thành nhà kính. Kính cần ô văng, lam che hoặc rèm bên ngoài; kính phản quang dán vội có thể làm chói, nóng sang nhà đối diện.
"Máy lạnh công suất lớn hơn là giải quyết xong." Máy quá lớn so với phòng bật tắt liên tục, hút ẩm kém, tốn điện; phòng mái tôn trần trụi thì máy nào cũng vất vả. Chặn nhiệt từ mái và tường trước, chọn máy sau.
"Lưới che nắng nào cũng như nhau." Lưới mật độ thấp chỉ giảm chói, lưới quá dày lại cản gió. Che phía tây và trên sân thượng nên để khoảng hở cho gió đi qua, căng cách mái một khoảng để không khí nóng thoát lên.
"Trồng cây sát tường cho nhanh mát." Cây sát tường làm ẩm chân tường, rễ chui vào móng, lá rơi nghẹt máng xối. Khoảng cách hợp lý và giàn leo tách khỏi tường cho bóng mát mà không hại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Tháng nào nóng nhất ở Tân An Hội?
Thường là cuối mùa khô, khoảng tháng 3 đến tháng 4, có năm kéo dài sang đầu tháng 5 khi mưa đến muộn. Lúc này nắng gắt, độ ẩm bắt đầu tăng nên cảm giác oi bức nhiều hơn, nhất là trong nhà mái tôn và nhà ống ít cửa.
Nhà mái tôn nên chống nóng bằng cách nào rẻ nhất?
Cách rẻ và hiệu quả là làm trần cách mái để có khoảng không khí đệm, lót thêm tấm cách nhiệt, mở ô thoáng sát mái cho khí nóng thoát ra. Sơn mái màu sáng cũng giúp giảm hấp thu nhiệt. Nếu có điều kiện, trồng cây hay làm giàn che nắng phía tây.
Sơn chống nóng có thật sự hiệu quả không?
Sơn màu sáng và sơn phản nhiệt giảm lượng nhiệt mái, tường hấp thu khi bề mặt còn sạch. Hiệu quả giảm dần khi bụi bám, nhất là ở nhà gần đường lớn nhiều bụi. Nên coi sơn là một lớp hỗ trợ, kết hợp với cách nhiệt và thông gió.
Thuê phòng trọ ở Củ Chi nên chú ý gì về nóng?
Xem phòng vào buổi chiều để cảm nhận nhiệt thật, hỏi mái có trần, có cách nhiệt không, phòng có ô thoáng và cửa sổ không, cửa hướng nào. Hỏi cách tính tiền điện vì mùa nóng dùng quạt, máy lạnh nhiều. Dãy trọ có cây che lối đi thường dễ chịu hơn.
Trồng cây gì quanh nhà để che nắng?
Nên chọn cây tán rộng vừa phải, rễ không phá móng, cành không giòn, phù hợp đất xám khô. Giàn leo như bầu, mướp, hoa giấy cho bóng nhanh. Hỏi người bán cây giống ở địa phương về loài hợp đất, và trồng cách tường, dây điện một khoảng an toàn.
Khi nào cần đưa người bị say nắng đi cấp cứu?
Khi người bệnh lú lẫn, nói khó, co giật, ngất, da nóng khô hoặc không đỡ sau khi đã nghỉ chỗ mát và uống nước, cần gọi cấp cứu hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất. Trong lúc chờ, đưa người bệnh vào chỗ mát và làm mát cơ thể.