Lịch lễ tết trong năm ở Tân An Hội: từ rằm tháng Giêng đến Trung thu, cuối năm

Ngoài Tết Nguyên đán, một năm của người Tân An Hội còn đi qua nhiều dịp lễ theo lịch âm: rằm tháng Giêng đi chùa, tháng Ba âm lịch tảo mộ dịp Thanh minh, mùng 5 tháng 5 Tết Đoan ngọ, rằm tháng Bảy cúng rằm và Vu Lan, rằm tháng Tám Trung thu cho trẻ con, cùng các lễ Kỳ yên ở đình. Theo lịch dương có Giáng sinh ở các giáo xứ, Tết Dương lịch và ngày 30/4, 2/9.

Bài này đi theo vòng một năm, mỗi dịp tả ngắn người ở đây làm gì, chợ Củ Chi thay đổi ra sao, và người mới đến nên biết gì để không bỡ ngỡ. Tết Nguyên đán và lễ Kỳ yên đã có bài riêng trong chuyên mục, nên ở đây chỉ nhắc lướt. Mỗi gia đình giữ lễ theo nếp riêng; đây là nhịp chung của xóm, không phải quy định.

Một năm lễ tết nhìn nhanh

Bảng dưới đây gom các dịp chính trong năm theo thứ tự thời gian. Ngày âm lịch cố định; ngày dương lịch tương ứng đổi theo từng năm:

Những ngày âm lịch được giữ theo nếp gia đình; ngày dương lịch theo lịch nghỉ lễ của nhà nước. Công nhân làm ca thường chỉ nghỉ các ngày lễ chính thức, nên nhiều lễ âm lịch được làm buổi tối hoặc dời sang cuối tuần.

Mùng một và ngày rằm hằng tháng

Ngoài các lễ lớn, nhịp lễ nhỏ đều đặn nhất ở Tân An Hội là mùng một và ngày rằm âm lịch hằng tháng. Nhiều gia đình thắp nhang, thay nước, cắm hoa trên bàn thờ ông bà, có nhà cúng một đĩa trái cây. Người buôn bán ở phố chợ thì cúng ở tiệm vào buổi sáng trước khi mở hàng, cầu buôn bán thuận lợi. Một số người ăn chay vào hai ngày này, hoặc ăn chay cả bốn ngày trong tháng.

Nhịp ấy ảnh hưởng trực tiếp đến chợ Củ Chi: chiều hôm trước và sáng ngày rằm, mùng một, sạp hoa, sạp trái cây, sạp đồ chay đông hơn hẳn; có người bán chỉ ra chợ vào những ngày này. Quán chay trong vùng cũng đông khách hơn, còn một số quán mặn vắng bớt.

Với người mới đến, biết ngày rằm, mùng một giúp tránh vài chuyện khó xử nhỏ: không mời chủ nhà lớn tuổi đi nhậu vào ngày họ ăn chay, không chọn ngày đó để đến đòi nợ hay bàn chuyện kiện tụng. Treo một cuốn lịch có ngày âm trong nhà là cách đơn giản để theo nhịp chung của xóm.

Rằm tháng Giêng: lễ đầu năm sau Tết

Người Nam Bộ có câu "lễ Phật quanh năm không bằng rằm tháng Giêng", nên rằm tháng Giêng là dịp đi chùa đông nhất năm. Các chùa trong vùng Củ Chi đông người từ tối 14 đến hết ngày 15, nhiều gia đình đi cả nhà, mang theo hoa, trái cây. Người không đi chùa cũng cúng tại nhà một mâm hoa quả, có nhà làm mâm cơm chay hoặc mặn mời ông bà.

Chợ Củ Chi những ngày trước rằm tháng Giêng đông như một chợ Tết thu nhỏ: hoa cúc, hoa vạn thọ, trái cây, nhang đèn bày kín các sạp. Các con đường quanh chợ và các đoạn gần chùa trên Quốc lộ 22, đường liên ấp vào tối rằm thường kẹt xe cục bộ. Người đi lại nên tính trước giờ và chỗ để xe.

Với dân buôn bán ở phố chợ, rằm tháng Giêng cũng đánh dấu việc trở lại nhịp làm ăn bình thường sau Tết. Nhiều tiệm cúng khai trương đầu năm trước hoặc sau rằm, cầu buôn bán thuận lợi. Đây là lúc các dãy trọ cũng đông lại, công nhân từ quê lên sau kỳ nghỉ dài.

Thanh minh: tảo mộ ông bà

Tiết Thanh minh rơi vào khoảng đầu tháng 4 dương lịch, thường trong tháng Ba âm lịch. Với các gia đình gốc ở Phước Hiệp, Tân An Hội cũ, đây là dịp con cháu ra thăm mộ ông bà, nhổ cỏ, sơn lại mộ, thắp nhang. Nhiều mộ nằm trong vườn nhà hoặc đất dòng họ, nên tảo mộ cũng là dịp anh em trong họ gặp nhau, bàn việc chung.

Ở Nam Bộ, tảo mộ còn được làm vào cuối năm âm lịch, trong tháng Chạp trước Tết. Có gia đình làm cả hai dịp, có gia đình chỉ làm dịp cuối năm. Không có cách nào bắt buộc, tuỳ nếp nhà và quê gốc. Người từ miền Bắc, miền Trung vào thường giữ tục tảo mộ dịp Thanh minh rõ hơn.

Khi đất vườn được chia, bán, nhiều ngôi mộ trong vườn đã được cải táng về nghĩa trang hoặc gom lại một khu. Tảo mộ dịp Thanh minh vì vậy có khi là đi xa, đến nghĩa trang tập trung, hoặc đến nơi gửi tro cốt. Với người trẻ, đây là dịp hiếm hoi được nghe ông bà kể về những người trong họ đã khuất.

Tết Đoan ngọ và rằm tháng Bảy

Mùng 5 tháng 5 âm lịch, nhiều nhà ở đây cúng Tết Đoan ngọ, dân gian gọi là Tết giết sâu bọ hay Tết mùng Năm. Mâm cúng thường có trái cây mùa hè như mận, xoài, chôm chôm, có nhà thêm bánh ú, chè trôi nước, rượu nếp. Người lớn tuổi giữ lệ ăn trái cây và bánh vào buổi sáng sớm. Ở khu phố, tục này nhạt dần, nhưng chợ Củ Chi hôm đó vẫn bày nhiều trái cây, bánh ú hơn ngày thường.

Rằm tháng Bảy là dịp lớn hơn. Người ở đây cúng rằm tại nhà, nhiều nhà bày thêm mâm cúng ở trước cửa cho những người không nơi nương tựa đã khuất, gọi là cúng cô hồn, với cháo, gạo muối, bánh kẹo, trái cây, giấy tiền. Cúng xong, trẻ con trong xóm được giành bánh kẹo, tiền lẻ, gọi là "giựt cô hồn". Các chùa trong vùng có lễ Vu Lan báo hiếu, người ta cài hoa hồng lên áo: đỏ cho người còn mẹ, trắng cho người mất mẹ.

Tháng Bảy âm lịch nhiều nhà kiêng cưới hỏi, cất nhà, khai trương, nên thị trường nhà đất, tiệc cưới quanh Củ Chi chậm hơn ngày thường. Người mới đến không cần theo, nhưng hiểu điều đó giúp bạn không ngạc nhiên khi chủ nhà xin dời ngày ký hợp đồng hay làm đám cưới sang tháng sau.

Trung thu: rước đèn ở ấp và khu phố

Rằm tháng Tám là ngày của trẻ con. Các ấp, khu phố trong xã, cùng đoàn thanh niên, hội phụ nữ, thường tổ chức đêm Trung thu: phát quà, bánh, lồng đèn cho trẻ, có văn nghệ, có thi làm lồng đèn, có buổi rước đèn quanh xóm. Nhiều doanh nghiệp, nhà hảo tâm trong vùng góp quà cho trẻ em khó khăn, con công nhân ở trọ.

Trước Trung thu chừng hai tuần, chợ Củ Chi và các tiệm dọc Quốc lộ 22 bày bán lồng đèn, bánh trung thu. Lồng đèn giấy kiếng hình ngôi sao, con cá vẫn còn bên cạnh đèn nhựa, đèn điện. Một số gia đình, trường học dạy trẻ tự làm lồng đèn bằng tre, giấy, coi đó là dịp ông bà, cha mẹ ngồi với con cháu.

Với con em công nhân ở trọ, Trung thu do khu phố tổ chức có khi là đêm vui nhất trong năm, vì cha mẹ đi làm ca, ít có dịp đưa con đi chơi. Nếu bạn ở trọ có con nhỏ, hãy hỏi tổ trưởng dân phố hoặc chủ trọ về đêm Trung thu của khu mình để đưa con đến. Phụ huynh muốn góp sức có thể nhận phần trang trí, dẫn đoàn rước đèn, giữ trật tự.

Cuối năm và các ngày lễ theo lịch dương

Từ tháng Mười âm lịch trở đi là mùa cưới, mùa Kỳ yên ở một số đình, rồi đến tháng Chạp với tảo mộ, đưa ông Táo, chuẩn bị Tết. Chợ Củ Chi đông dần từ giữa tháng Chạp. Các dãy trọ vãn dần từ khoảng hai mươi tháng Chạp khi công nhân về quê. Chuỗi ngày này nối liền vào Tết, đã được kể kỹ trong bài về Tết của chuyên mục.

Theo lịch dương, Tết Dương lịch, 30/4 – 1/5 và 2/9 là các kỳ nghỉ lễ chính thức. Người trong xã tranh thủ về quê, đi chơi, hoặc ở nhà sum họp. Quốc lộ 22 hướng đi Tây Ninh và hướng vào nội thành thường đông xe vào chiều trước kỳ nghỉ và chiều cuối kỳ nghỉ. Một số ấp, khu phố treo cờ, tổ chức văn nghệ, thể thao dịp 30/4 và 2/9.

Đêm Giáng sinh, các giáo xứ trong vùng Củ Chi trang trí hang đá, đèn, có lễ đêm. Người không theo đạo cũng hay đưa con đi xem, chụp ảnh. Đi xem thì giữ trật tự, ăn mặc lịch sự, không làm phiền người đang dự lễ bên trong. Những ngày đó, đường quanh nhà thờ có thể đông, nên đi sớm và để xe đúng chỗ.

Người mới đến nên biết gì về nhịp lễ trong năm

Chợ đông trước các ngày rằm. Mùng 1 và rằm âm lịch hằng tháng, chợ Củ Chi bán nhiều hoa, trái cây, đồ chay hơn. Rằm lớn như tháng Giêng, tháng Bảy thì đông hẳn. Đi chợ sớm hơn hoặc mua trước một ngày.

Nhiều nhà ăn chay ngày rằm, mùng một. Mời hàng xóm ăn uống vào những ngày này, nên hỏi trước họ có ăn chay không. Nhiều quán chay trong vùng đông khách hơn vào các ngày này.

Giữ an toàn khi đốt vàng mã. Rằm tháng Bảy, cúng cô hồn, nhiều nhà đốt giấy tiền trước cửa. Đốt trong thùng kim loại, xa dây điện, xa xe máy, có người trông, dọn tro ngay. Phòng trọ chật thì không đốt trong phòng.

Tôn trọng lễ của nhà khác. Trong cùng một xóm có nhà đi chùa, nhà đi nhà thờ, nhà chỉ thờ ông bà. Không bình phẩm, không chen ngang mâm cúng, không chụp ảnh người đang cúng khi chưa xin phép.

Tính trước việc đi lại. Dịp lễ lớn, Quốc lộ 22 và đường quanh chùa, nhà thờ, chợ thường kẹt. Đi sớm, tránh giờ cao điểm, và cẩn thận người đi đường đang mang đồ cúng, trẻ con cầm lồng đèn.

Câu hỏi thường gặp

Rằm tháng Bảy ở đây có phải kiêng gì không?

Nhiều gia đình kiêng cưới hỏi, cất nhà, mua xe, khai trương trong tháng Bảy âm lịch, nhưng đó là phong tục, không phải quy định. Người mới đến không bắt buộc theo. Khi làm việc với người địa phương như ký hợp đồng thuê nhà, đặt tiệc, nên hỏi trước họ có kiêng không để sắp xếp cho thuận.

Trẻ con ở trọ có được tham gia Trung thu của ấp, khu phố không?

Phần lớn các đêm Trung thu do ấp, khu phố tổ chức mở cho trẻ em sống trên địa bàn, kể cả con em người thuê trọ. Phụ huynh nên hỏi tổ trưởng dân phố hoặc trưởng ấp trước vài ngày để được ghi tên nhận quà nếu có, và biết giờ giấc, địa điểm.

Giựt cô hồn là gì, có nguy hiểm không?

Đó là tục cúng xong mâm cô hồn ở cửa nhà rồi để trẻ con, người qua đường lấy bánh kẹo, tiền lẻ, gạo muối. Ở xóm thì vui vẻ. Chỗ đông người dễ chen lấn, nên người lớn trông trẻ nhỏ, và gia chủ có thể chia sẵn từng phần để tránh giành giật.

Thanh minh ở Nam Bộ có quan trọng như ở miền Bắc không?

Ở Nam Bộ, nhiều gia đình tảo mộ vào cuối năm âm lịch, trước Tết, hơn là dịp Thanh minh. Tuy vậy, Thanh minh vẫn được nhiều nhà giữ, nhất là gia đình gốc miền Bắc, miền Trung. Mỗi nhà một lệ, không có đúng sai.

Ngày lễ âm lịch có được nghỉ làm không?

Ngoài Tết Nguyên đán và ngày Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3 âm lịch, các dịp như rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy, Trung thu không phải ngày nghỉ lễ chính thức. Người đi làm thường cúng buổi sáng sớm hoặc buổi tối, hoặc xin nghỉ phép theo quy định nơi làm việc.