Khí hậu Tân An Hội: mùa mưa, mùa khô và nhịp sống theo mùa ở trung tâm Củ Chi cũ

Xã Tân An Hội có khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo như cả TP.HCM: nóng quanh năm, không có mùa đông lạnh, chia hai mùa rõ rệt. Mùa mưa thường bắt đầu khoảng tháng 5 và kéo dài đến tháng 11; mùa khô từ khoảng tháng 12 đến tháng 4 năm sau, nắng nhiều, ít mưa, nóng gắt nhất vào cuối mùa khô. Ranh giới giữa hai mùa xê dịch theo từng năm, có năm mưa đến sớm, có năm kéo dài sang tháng 12.

So với nội thành, vùng trung tâm Củ Chi cũ có nhiều cây xanh và đất trống hơn, nên đêm thường dịu hơn đôi chút, nhưng ban ngày mùa khô vẫn nắng gắt, nhất là dọc Quốc lộ 22 nhiều bê tông. Bài này đi qua từng giai đoạn trong năm, mô tả thời tiết thường gặp và những việc nhà, việc làm ăn, việc đi lại nên tính theo mùa.

Một năm thời tiết ở Tân An Hội

Bảng sau mô tả nhịp chung theo kinh nghiệm của người sống ở vùng Củ Chi và đặc điểm khí hậu Nam Bộ. Đây không phải dự báo, mỗi năm có thể lệch vài tuần:

Nhìn bảng sẽ thấy hai "điểm nóng" của năm là cuối mùa khô và giai đoạn chuyển sang mùa mưa. Phần lớn rủi ro thời tiết ở đây, như say nắng, giông lốc tốc mái, sét, tập trung vào hai giai đoạn này.

Mùa khô: trời đẹp đầu mùa, oi gắt cuối mùa

Đầu mùa khô là quãng thời gian người Củ Chi thích nhất. Trời trong, ít mưa, buổi sáng có chút se mát, chiều có gió. Đây cũng là lúc nhà nhà dọn dẹp, sửa sang chuẩn bị Tết, chợ Củ Chi đông hơn thường ngày, đường Quốc lộ 22 nhiều xe chở hàng. Công trình xây dựng tranh thủ đổ móng, đổ sàn vì không lo mưa.

Càng về cuối mùa khô, nắng càng gắt. Tháng 4 thường là tháng oi nhất, mặt đường nhựa, mái tôn hấp nhiệt mạnh, trong nhà ống mặt tiền nếu không có cây che hay chống nóng mái thì rất bức. Đất xám ở vùng gò khô rất nhanh, vườn rau phải tưới mỗi ngày, cây mới trồng dễ chết nếu bỏ một hai hôm.

Mùa khô cũng là mùa bụi. Gió thổi bụi từ đường, từ công trình, từ đất trống bay vào nhà; người đi xe máy cần khẩu trang và kính. Cuối mùa khô là lúc hay có cháy cỏ, cháy rác ở bãi đất trống, nên cẩn thận khi đốt lá, đốt rác.

Mùa mưa: mưa chiều, mưa dầm và độ ẩm

Mưa ở vùng Củ Chi phần lớn là mưa rào, thường đến vào buổi chiều hoặc chiều tối: trời oi, mây kéo đen từ một phía, gió giật mạnh vài phút rồi mưa lớn, sau đó tạnh và trời mát hẳn. Kiểu mưa này dễ đoán theo giờ nên người dân quen sắp việc buổi sáng, chiều thì canh trời.

Giữa mùa mưa có những đợt mưa dầm kéo dài vài ngày, thường gắn với các đợt gió mùa tây nam mạnh hoặc ảnh hưởng từ áp thấp, bão ở xa. Lúc đó trời âm u, mưa rả rích cả ngày, quần áo phơi không khô, tường nhà dễ mốc, đường đất ở các ấp lầy lội.

Độ ẩm cao trong mùa mưa làm đồ gỗ, giấy tờ, thiết bị điện tử dễ hỏng hơn. Nhà có tầng trệt thấp, ít nắng nên chú ý thông gió. Mùa mưa cũng là mùa muỗi sinh sôi, các vật chứa nước đọng như lốp xe cũ, chậu cây, chai lọ quanh nhà cần dọn để hạn chế bệnh sốt xuất huyết.

Một điểm ít người để ý là sét. Mùa mưa ở Nam Bộ có nhiều giông sét, nhất là các tháng đầu mùa. Khu trung tâm xã nhiều nhà cao hơn xung quanh, nhiều cột điện, cây cao; còn ở ruộng vườn, người làm đồng và cây đứng một mình giữa khoảng trống là những chỗ dễ bị sét đánh. Khi trời có sấm chớp, nên vào trong nhà kiên cố, rút phích các thiết bị điện tử đắt tiền, không đứng dưới gốc cây hay trú dưới mái tôn tạm bợ. Chuyện giông lốc và sét được nói riêng trong một bài khác của chuyên mục.

Gió trong năm và khi nào gió đáng ngại

Mùa khô. Gió thường thổi từ hướng đông, đông bắc hoặc đông nam, khô và mang bụi. Gió ổn định giúp nhà thoáng nếu cửa mở đúng hướng, nhưng cũng thổi bụi đường vào nhà.

Mùa mưa. Gió mùa tây nam chiếm ưu thế, mang hơi ẩm và mưa. Nhà có cửa sổ hướng tây nam đón gió mát nhưng cũng đón mưa tạt.

Gió giật trước cơn giông. Đây là loại gió đáng ngại nhất. Trong vài phút gió có thể rất mạnh, quật gãy cành, làm tốc mái tôn, đổ bảng hiệu, cây cối ven đường.

Bão. Vùng TP.HCM ít khi chịu bão trực tiếp, nhưng một số năm từng có bão, áp thấp ảnh hưởng gây mưa lớn, gió mạnh. Khi có tin bão hướng về Nam Bộ, nên theo dõi thông báo chính thức.

Gió và nhà ở. Nhà ống mặt tiền ít cửa bên hông nên đón gió chủ yếu qua mặt trước và giếng trời. Mở thêm ô thoáng phía sau, giữ cửa trước và sau thông nhau giúp gió lùa qua nhà, giảm nóng đáng kể mà không tốn điện.

Nắng và giờ trong ngày ở vùng Củ Chi

Ở vĩ độ của TP.HCM, mặt trời lên cao gần đỉnh đầu vào giữa trưa trong nhiều tháng, nên nắng từ khoảng 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều là gay gắt nhất. Chỉ số tia cực tím ngoài trời thường ở mức cao, kể cả những ngày có mây mỏng. Người làm việc ngoài trời như thợ xây, người bán hàng rong, người làm vườn quen dời việc nặng ra sáng sớm và chiều muộn, nghỉ trưa dài hơn vào mùa khô.

Nhà ở hướng tây chịu nắng chiều mạnh nhất, tường nóng tích nhiệt và toả ngược vào trong đến tối. Nhà hướng đông nắng sáng dịu hơn. Với những dãy nhà mặt tiền hai bên quốc lộ chạy theo hướng tây bắc – đông nam, mỗi bên đường chịu nắng ở một buổi khác nhau, nên cách che nắng cũng khác: bên này cần mái hiên sâu buổi chiều, bên kia cần rèm buổi sáng.

Mùa mưa trời nhiều mây hơn nên nắng bớt gắt, nhưng những ngày nắng xen giữa các trận mưa thường oi nồng, độ ẩm cao làm cơ thể khó toả nhiệt. Cảm giác nóng lúc đó có khi còn khó chịu hơn những ngày khô của tháng 3.

Thời tiết và việc buôn bán, đi lại ở trung tâm xã

Khu chợ Củ Chi và dãy cửa hàng dọc Quốc lộ 22 có nhịp buôn bán khá rõ theo thời tiết. Buổi sáng mùa khô là lúc chợ đông nhất; trưa nắng gắt chợ thưa, người mua dời sang chiều mát. Vào mùa mưa, chợ chiều hay tan sớm khi trời kéo mây, hàng rau, hàng thịt cố bán hết trước cơn mưa.

Đi lại cũng phải tính theo trời. Những ngày mưa chiều, giờ tan tầm trùng giờ mưa lớn làm quốc lộ chậm hẳn, tầm nhìn kém, xe tải hắt nước. Người đi làm ở các xã lân cận hay đi vào nội thành nên mang áo mưa thường trực trong cốp xe suốt mùa mưa, tránh đứng trú dưới gốc cây lớn hay mái che tạm khi có giông.

Với hàng hoá, mùa mưa đòi hỏi kho khô, kệ cao, bao bì chống ẩm; mùa khô thì lo nắng làm hỏng hàng trưng bày ngoài hiên và bụi phủ lên sản phẩm. Những hộ kinh doanh lâu năm thường có hai cách sắp xếp hàng cho hai mùa.

Sống theo mùa: những việc nên lên lịch

Người sống lâu năm ở trung tâm Củ Chi cũ có lịch riêng cho từng việc. Sửa mái, chống thấm, sơn ngoài trời nên làm từ tháng 12 đến tháng 3 khi trời khô. Phát tỉa cây cao quanh nhà, kiểm tra máng xối, thông cống nên xong trước tháng 5. Mua sắm thiết bị chống nóng như quạt, rèm, lưới che nắng nên làm trước tháng 4 khi nhu cầu chưa dồn lên.

Với người kinh doanh mặt tiền Quốc lộ 22, mùa mưa đồng nghĩa với chuẩn bị mái hiên chắc, bạt che, chỗ cho khách trú mưa; mùa khô thì lo bụi phủ lên hàng hoá. Người làm công trình tính tiến độ theo mùa, phần móng và phần thô nên tránh giữa mùa mưa nếu có thể.

Người chăm sóc người già, trẻ nhỏ nên đặc biệt để ý hai giai đoạn: nắng nóng tháng 3, tháng 4 và đợt chuyển mùa tháng 5, tháng 6, khi nhiệt độ, độ ẩm thay đổi nhanh, dễ cảm sốt. Uống đủ nước, tránh ra nắng giữa trưa, mặc đồ thoáng và giữ nhà thông gió là những việc đơn giản nhất.

Thời tiết đang thay đổi: điều người dân nhận thấy

Nhiều người lớn tuổi trong xã nói mưa bây giờ "không theo lịch" như trước: có năm mưa sớm từ tháng 4, có năm tháng 12 vẫn mưa to, có những trận mưa rất lớn trong thời gian ngắn. Các báo cáo về biến đổi khí hậu cho Nam Bộ cũng mô tả xu hướng nóng hơn và mưa cực đoan nhiều hơn, dù mức độ cụ thể từng nơi cần số liệu quan trắc dài hạn.

Ở vùng đô thị hoá như trung tâm Củ Chi cũ, hiệu ứng bê tông làm khu phố nóng hơn vùng ruộng vườn xung quanh. Giữ lại cây bóng mát, đất trống, mặt nước nhỏ là cách đơn giản để giảm nóng cục bộ. Với mỗi gia đình, theo dõi bản tin thời tiết của cơ quan khí tượng chính thức và sắp xếp việc theo dự báo ngắn hạn thực tế hơn là dựa hoàn toàn vào lịch mùa quen thuộc.

Nhà mới xây trong xã cũng nên tính trước cho thời tiết cực đoan hơn: mái chắc hơn, máng xối rộng hơn, nền cao hơn mức tối thiểu, có chỗ che nắng hướng tây. Chi phí thêm lúc xây thường nhỏ hơn nhiều so với sửa chữa sau mỗi mùa mưa, mùa nắng.

Câu hỏi thường gặp

Tháng nào đi Củ Chi đẹp trời nhất?

Khoảng tháng 12 đến tháng 2 thường dễ chịu nhất: trời trong, ít mưa, sáng sớm dịu. Tháng 3, tháng 4 nắng gắt, còn mùa mưa từ khoảng tháng 5 đến tháng 11 hay có mưa chiều, đi lại cần áo mưa và tránh giờ giông.

Khí hậu Tân An Hội có khác nội thành TP.HCM không?

Về cơ bản giống nhau vì cùng một vùng khí hậu. Khác biệt nhỏ nằm ở chỗ trung tâm Củ Chi cũ nhiều cây xanh và đất trống hơn nên đêm có thể dịu hơn, nhưng các tuyến phố nhiều bê tông dọc quốc lộ vẫn nóng không kém nội thành vào ban ngày.

Mùa mưa ở đây có mưa cả ngày không?

Phần lớn là mưa rào buổi chiều, mưa lớn rồi tạnh. Tuy vậy giữa mùa mưa có những đợt mưa dầm kéo dài một vài ngày, trời âm u, mưa rả rích. Những đợt này thường đi cùng gió mùa tây nam mạnh hoặc ảnh hưởng của áp thấp ở xa.

Có cần chuẩn bị gì cho bão ở Củ Chi không?

Bão trực tiếp hiếm, nhưng gió giật trong mưa giông lại thường gặp và gây hư hại nhiều hơn. Nên gia cố mái tôn, bảng hiệu, tỉa cây cao trước mùa mưa, và khi có tin bão hay áp thấp ảnh hưởng Nam Bộ thì theo dõi thông báo của chính quyền.

Mùa nào nên xây nhà ở Tân An Hội?

Mùa khô, khoảng tháng 12 đến tháng 4, thuận lợi cho phần móng, đổ bê tông và hoàn thiện ngoài trời. Nếu phải thi công trong mùa mưa, cần có kế hoạch che chắn, thoát nước hố móng và lùi các hạng mục chống thấm, sơn ngoài trời sang lúc trời khô.

Xem dự báo thời tiết cho Củ Chi ở đâu đáng tin?

Nên dùng bản tin của cơ quan khí tượng thuỷ văn chính thức và các ứng dụng thời tiết lấy dữ liệu từ nguồn uy tín. Với mưa giông, ảnh radar thời tiết giúp thấy mây mưa đang tiến về hướng nào trong vài giờ tới, hữu ích hơn dự báo theo ngày.