Gặp người bị nạn hoặc người thân đột ngột nguy kịch ở Tân An Hội, việc đầu tiên là gọi 115 và nói rõ địa điểm theo mốc dễ tìm — tên đường, tên ấp, gần chợ Củ Chi, gần cây xăng hay ngã ba nào trên Quốc lộ 22 hoặc Tỉnh lộ 8; trong lúc chờ, giữ an toàn cho mình và người bệnh, không cho ăn uống, không tự ý di chuyển người nghi chấn thương cột sống. Nếu ở gần và người bệnh còn tự đi được, có thể đưa thẳng tới khoa cấp cứu của Bệnh viện Đa khoa khu vực Củ Chi trên Quốc lộ 22.
Bài tập trung vào những tình huống hay gặp ở vùng trung tâm Củ Chi cũ: tai nạn giao thông trên trục quốc lộ đông xe tải, đột quỵ và đau ngực ở người lớn tuổi, say nắng trong mùa khô, rắn cắn và đuối nước ở vùng vườn, kênh mương. Đây là kiến thức phổ thông, không thay khoá huấn luyện sơ cấp cứu và không thay nhân viên y tế. Nguyên tắc chung: an toàn của người cứu trước, gọi trợ giúp sớm, không làm những việc mình không chắc.
Gọi 115 sao cho xe tới nhanh nhất
Xe cấp cứu tới chậm thường không phải vì xe chạy chậm mà vì người gọi mô tả địa điểm không rõ. Ở một vùng có nhiều ấp mang tên giống nhau, nhiều đường mới chưa quen tên, cách gọi dưới đây giúp tiết kiệm phút quý.
- Gọi 115, nói ngay: có bao nhiêu người bị nạn, tình trạng chính (bất tỉnh, chảy máu nhiều, khó thở, co giật).
- Nói địa điểm theo đơn vị mới và cũ: "xã Tân An Hội, phần thị trấn Củ Chi cũ" hoặc "ấp Bàu Tre", kèm tên đường và mốc dễ thấy (chợ, trường, cây xăng, cổng khu công nghiệp). Tránh chỉ nói "Củ Chi" vì dễ bị hiểu sang xã Củ Chi mới.
- Để lại số điện thoại đang gọi, giữ máy thông để tổng đài gọi lại hỏi đường.
- Cử một người ra đầu hẻm hoặc mép quốc lộ đón xe, đứng chỗ an toàn, vẫy đèn pin hoặc điện thoại khi trời tối.
- Dọn lối vào: dời xe máy, mở cổng, bật đèn trước nhà.
- Chuẩn bị giấy tờ, thuốc đang dùng của người bệnh để mang theo.
Nhà ở sâu trong ấp vườn, đường nhỏ, nên tập trước với cả nhà một câu mô tả đường vào thật ngắn gọn, dán gần chỗ để điện thoại. Lúc hoảng hốt, người ta rất dễ quên tên đường của chính nhà mình.
Tai nạn giao thông trên Quốc lộ 22 và Tỉnh lộ 8
Trục Quốc lộ 22 qua xã có xe tải, xe container, xe khách chạy tốc độ cao, xen lẫn xe máy đi làm và xe đạp học sinh. Khi gặp tai nạn, điều nguy hiểm nhất là tai nạn thứ hai: người dừng lại giúp hoặc người bị nạn bị xe sau đâm vào. Trước khi lại gần, hãy nhìn dòng xe, dựng xe mình vào lề, bật đèn cảnh báo, nhờ một người đứng xa phía sau ra hiệu cho xe giảm tốc.
Với người bị nạn, không vội kéo dậy hoặc tháo mũ bảo hiểm nếu họ đau cổ, đau lưng, không cử động được chân tay, hoặc bất tỉnh — đó có thể là chấn thương cột sống, di chuyển sai có thể gây liệt. Chỉ di chuyển khi người đó đang ở chỗ có nguy cơ bị xe khác cán, cháy nổ, và khi đó cố giữ đầu, cổ, thân thẳng hàng.
Nếu chảy máu nhiều, dùng khăn sạch hoặc vải ép chặt trực tiếp lên vết thương và giữ liên tục. Nói chuyện với người bị nạn để giữ họ tỉnh và trấn an. Không cho uống nước, không cho ăn, không bôi thuốc lá, kem đánh răng hay bất cứ thứ gì lên vết thương.
Sau khi xe cấp cứu tới, ghi nhớ hoặc chụp ảnh hiện trường nếu an toàn, để cung cấp cho cơ quan chức năng khi được hỏi. Giữ tài sản của người bị nạn và giao lại cho người nhà hoặc cơ quan chức năng.
Đột quỵ và đau ngực: đừng chờ "để xem sao"
Nhận ra đột quỵ. Dấu hiệu thường dùng là méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, nói ngọng đột ngột; có khi kèm chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ một bên. Chỉ cần một dấu hiệu xuất hiện đột ngột là phải gọi cấp cứu.
Thời gian là não. Một số phương pháp điều trị đột quỵ chỉ hiệu quả trong vài giờ đầu. Ghi lại thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường — bác sĩ sẽ hỏi điều này đầu tiên.
Không làm những việc truyền miệng. Không chích máu đầu ngón tay, không cạo gió, không cho uống thuốc hay nhét gì vào miệng người đang nói khó, nuốt khó. Những việc này làm mất thời gian và có thể gây sặc.
Đau ngực. Đau thắt, đè nặng giữa ngực, lan lên cổ, hàm, tay trái, kèm vã mồ hôi, khó thở có thể là nhồi máu cơ tim. Cho người bệnh ngồi nghỉ, nới lỏng quần áo, gọi 115. Không để người bệnh tự chạy xe máy đi khám.
Ngừng tim. Nếu người bệnh ngã gục, không thở hoặc thở ngáp cá, gọi 115 và ép tim ngoài lồng ngực nếu đã được học; tổng đài viên có thể hướng dẫn qua điện thoại. Học một khoá sơ cứu cơ bản là việc rất đáng làm cho mỗi gia đình.
Say nắng, sốc nhiệt trong mùa khô
Từ khoảng tháng hai tới tháng tư, nắng ở vùng đất gò Củ Chi gay gắt, không khí khô và nóng; người làm vườn giữa trưa, công nhân làm việc ngoài trời, tài xế, người già ở trong nhà mái tôn kín gió đều có nguy cơ say nắng, sốc nhiệt. Trẻ nhỏ bị bỏ quên trong ô tô đóng kín là tình huống đặc biệt nguy hiểm.
Dấu hiệu cảnh báo gồm mệt lả, chóng mặt, buồn nôn, đau đầu, da nóng đỏ, có khi ngừng ra mồ hôi; nặng hơn là lú lẫn, nói lảm nhảm, co giật, bất tỉnh. Khi thấy những dấu hiệu nặng, gọi 115 ngay.
Trong lúc chờ, đưa người bệnh vào chỗ râm mát, thoáng gió, nới bớt quần áo, làm mát cơ thể bằng khăn ướt, quạt, chườm mát ở nách, bẹn, cổ. Nếu người bệnh còn tỉnh và nuốt được, cho uống từng ngụm nước mát. Không cho uống rượu bia, không ngâm người bệnh bất tỉnh vào bồn nước.
Phòng hơn chữa: làm việc ngoài trời vào sáng sớm và chiều muộn, nghỉ trong bóng râm, uống nước đều đặn ngay cả khi chưa khát, đội nón rộng vành, mặc áo sáng màu. Để ý người già trong nhà vào những trưa nóng nhất, và nhắc nhau kiểm tra hàng xóm sống một mình.
Rắn cắn, ong đốt ở vùng vườn Phước Hiệp và Tân An Hội cũ
Vùng vườn cây, bờ bụi, đống củi, ruộng rau quanh Phước Hiệp và Tân An Hội cũ là nơi rắn có thể ẩn nấp, đặc biệt vào mùa mưa. Khi bị rắn cắn, giữ bình tĩnh, rời xa con rắn, không cố bắt hay đập rắn. Cho người bị cắn nằm yên, hạn chế cử động phần bị cắn, tháo nhẫn, vòng, đồng hồ ở chi bị cắn vì chỗ đó có thể sưng.
Không rạch vết cắn, không hút nọc bằng miệng, không đắp lá, không buộc garô thật chặt — những cách làm truyền miệng này không giúp mà còn có thể gây hại thêm. Đưa người bệnh tới bệnh viện càng sớm càng tốt; nếu chụp được ảnh con rắn từ khoảng cách an toàn thì mang theo để bác sĩ tham khảo, nhưng đừng mạo hiểm để chụp.
Ong vò vẽ, ong bắp cày làm tổ trên cây ăn trái hay mái hiên cũng là mối nguy. Bị đốt nhiều nốt, hoặc có dấu hiệu khó thở, sưng môi mặt, nổi mẩn toàn thân, tụt huyết áp sau khi bị đốt, cần đưa đi cấp cứu ngay. Thấy tổ ong lớn gần nhà, nhờ người có kinh nghiệm hoặc lực lượng chức năng xử lý, không tự đốt tổ.
Đuối nước ở ao, kênh, hố nước công trình
Vùng ven đô có nhiều ao cá, kênh thuỷ lợi, mương thoát nước và hố móng công trình đọng nước mưa. Trẻ em chơi gần những chỗ này vào hè hoặc sau giờ học là nhóm có nguy cơ đuối nước cao nhất. Rào ao, đậy giếng, lấp hố công trình và dạy trẻ biết bơi là những biện pháp phòng ngừa đơn giản nhưng có hiệu quả.
Khi thấy người đuối nước, gọi to nhờ người xung quanh và gọi 115. Người không biết cứu hộ không nên nhảy xuống; hãy ném phao, can nhựa, cây sào hoặc dây cho người dưới nước bám vào. Đưa được người lên bờ, nếu người đó không thở, cần hồi sinh tim phổi nếu đã được học, hoặc làm theo hướng dẫn của tổng đài 115.
Không dốc ngược người bị đuối nước hay chạy vòng vòng để "xốc nước" — việc này làm mất thời gian quý báu. Kể cả khi người bị đuối nước đã tỉnh lại, vẫn cần đưa tới cơ sở y tế để theo dõi.
Mùa mưa, các hố móng nhà đang xây, hố lấy đất và mương thoát nước dọc đường mới mở trong xã thường đầy nước, bờ đất đỏ trơn và sụt. Nếu nhà gần công trình, hãy nói với chủ công trình hoặc ban điều hành ấp để có rào chắn, và dặn trẻ tuyệt đối không chơi quanh đó.
Tủ thuốc và vật dụng sơ cứu nên có trong nhà
Một hộp sơ cứu nhỏ giúp xử lý vết thương nhẹ và giữ ổn định trong lúc chờ xe cấp cứu. Kiểm hạn dùng mỗi năm một lần.
- Băng gạc vô khuẩn, băng cuộn, băng dính y tế, kéo nhỏ.
- Dung dịch rửa vết thương theo hướng dẫn của dược sĩ, găng tay dùng một lần.
- Nhiệt kế; với nhà có người tăng huyết áp, máy đo huyết áp.
- Thuốc đang dùng hằng ngày của người trong nhà, để riêng, có ghi tên.
- Đèn pin còn pin, để cố định một chỗ, dùng khi mất điện hoặc khi ra đón xe cấp cứu ban đêm.
- Tờ giấy ghi số cấp cứu 115, số của người thân, tên bệnh nền và dị ứng thuốc của từng người.
Không tự trữ và tự dùng thuốc kê đơn cho người khác trong nhà. Khi phân vân, gọi hỏi nhân viên y tế hoặc đưa người bệnh đi khám. Với nhà có trẻ nhỏ, cất hộp thuốc ở chỗ cao, có khoá hoặc ngoài tầm với; ngộ độc do trẻ uống nhầm thuốc của người lớn là tình huống cấp cứu hoàn toàn có thể phòng được. Nếu trẻ lỡ uống, giữ lại vỏ thuốc và đưa trẻ đi cấp cứu ngay, không tự gây nôn.
Câu hỏi thường gặp
Gọi 115 ở Tân An Hội thì xe từ đâu tới?
Xe cấp cứu có thể được điều từ trạm cấp cứu hoặc bệnh viện gần nhất trong hệ thống cấp cứu của thành phố. Việc của người gọi là mô tả địa điểm rõ ràng, giữ máy và cử người ra đón. Nếu người bệnh còn tự đi được và nhà gần bệnh viện, có thể đưa thẳng tới khoa cấp cứu.
Nên tự chở người bị nạn bằng xe máy tới bệnh viện không?
Với người bất tỉnh, nghi chấn thương cột sống, chảy máu nhiều hoặc khó thở, không nên chở bằng xe máy vì có thể làm nặng thêm. Hãy gọi 115. Với vết thương nhẹ, người bệnh tỉnh táo, ngồi vững, có thể đưa tới cơ sở y tế gần nhất.
Khoa cấp cứu gần nhất ở đâu?
Bệnh viện Đa khoa khu vực Củ Chi trên Quốc lộ 22, phía ấp Bàu Tre, thuộc xã Tân An Hội, có khoa cấp cứu. Một số bệnh viện tư trong vùng cũng nhận cấp cứu. Nên biết trước đường đi từ nhà mình tới bệnh viện để không lúng túng khi cần.
Bị rắn cắn có nên buộc garô không?
Không nên buộc garô thật chặt. Cho người bị cắn nằm yên, hạn chế cử động phần bị cắn, tháo vòng nhẫn và đưa tới bệnh viện càng sớm càng tốt. Không rạch, không hút nọc, không đắp lá thuốc. Bác sĩ sẽ quyết định cách điều trị phù hợp.
Người già bị méo miệng, nói ngọng lúc sáng sớm thì làm gì?
Đây có thể là dấu hiệu đột quỵ. Gọi 115 ngay, ghi lại thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường, không cho ăn uống hay uống thuốc gì. Đừng chờ tới sáng hẳn hay chờ con cháu về mới đi, vì thời gian quyết định hiệu quả điều trị.
Học sơ cứu ở đâu?
Các tổ chức như hội chữ thập đỏ, một số bệnh viện và doanh nghiệp thường tổ chức lớp sơ cấp cứu cơ bản. Hỏi trạm y tế xã, ủy ban nhân dân xã hoặc nơi làm việc xem có lớp nào sắp mở. Học thực hành có người hướng dẫn hiệu quả hơn nhiều so với chỉ xem video.