Học sinh ở xã Tân An Hội học xong lớp chín có bốn lối đi chính: thi vào trường trung học phổ thông công lập (trong xã có THPT Củ Chi trên Tỉnh lộ 8), học trường trung học phổ thông tư thục, học chương trình giáo dục thường xuyên kết hợp học nghề, hoặc vào thẳng trường trung cấp nghề. Không có lối nào là "kém" hơn; mỗi lối hợp với một kiểu học sinh, một hoàn cảnh gia đình và một dự định nghề nghiệp.
Bài giúp gia đình hiểu từng lối, các mốc thời gian cần nhớ và những câu nên hỏi trước khi chốt nguyện vọng. Bài không nêu điểm chuẩn, học phí, không xếp hạng trường. Cách thi và đăng ký nguyện vọng vào lớp mười do ngành giáo dục thành phố công bố mỗi năm, nên hãy đối chiếu với thông báo chính thức của năm con dự thi.
Bốn lối đi sau lớp chín
Bảng dưới đây tóm tắt khác biệt cơ bản. Tên đơn vị lấy từ danh sách đăng ký địa chỉ tại xã; tên các đơn vị công lập cấp huyện cũ có thể đổi sau sắp xếp.
| Lối đi | Vào bằng cách nào | Học gì, ra sao | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| THPT công lập | Thi tuyển, đăng ký nguyện vọng theo quy định hằng năm | Chương trình phổ thông ba năm, thi tốt nghiệp | Học sinh muốn học tiếp cao đẳng, đại học |
| THPT tư thục | Xét tuyển theo quy định của trường | Chương trình phổ thông, cách tổ chức tuỳ trường | Gia đình muốn có thêm lựa chọn ngoài trường công |
| Giáo dục thường xuyên kết hợp nghề | Đăng ký tại trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên | Văn hoá cấp ba và học một nghề song song | Học sinh muốn sớm có nghề nhưng vẫn giữ đường học lên |
| Trung cấp nghề | Xét tuyển tại trường nghề | Học nghề cụ thể, có thể học thêm văn hoá | Học sinh đã biết mình thích nghề gì, muốn đi làm sớm |
Trong xã, theo danh sách đơn vị đăng ký, có trường THPT Củ Chi, một trường trung học phổ thông tư thục, trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên của vùng Củ Chi cũ và trường trung cấp nghề Củ Chi. Các xã lân cận của vùng Củ Chi cũ còn có nhiều trường THPT công lập khác.
Thi vào lớp mười công lập: những điều gia đình hay hiểu sai
Lớp mười công lập ở TP Hồ Chí Minh xét tuyển theo kết quả kỳ thi do thành phố tổ chức, học sinh đăng ký một số nguyện vọng theo thứ tự ưu tiên. Hiểu sai phổ biến nhất là đặt nguyện vọng chỉ theo tên tuổi của trường mà không tính quãng đường đi học ba năm. Với học sinh ở Phước Hiệp hay các ấp xa, một trường cách vài chục phút xe đạp dưới nắng mỗi ngày là gánh nặng thật.
Hiểu sai thứ hai là nghĩ trượt nguyện vọng một thì "hết đường". Thực tế, các nguyện vọng sau, trường tư thục, giáo dục thường xuyên và trường nghề đều là lối đi tiếp, và nhiều học sinh đi những lối này vẫn học lên cao đẳng, đại học. Điều quan trọng là đặt nguyện vọng có tính toán, có phương án dự phòng, thay vì dồn hết vào một lựa chọn.
Hiểu sai thứ ba là chỉ nghe thông tin trong nhóm phụ huynh. Mỗi năm có thể có điều chỉnh về môn thi, cách tính điểm, số nguyện vọng, khu vực tuyển sinh. Thông tin chính xác nằm ở hướng dẫn chính thức gửi về trường trung học cơ sở; hãy hỏi giáo viên chủ nhiệm lớp chín và tham gia buổi họp hướng dẫn của trường.
Giáo dục thường xuyên kết hợp học nghề: không phải lựa chọn "chữa cháy"
Trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên của vùng Củ Chi cũ (theo danh sách đăng ký, đặt ở phần thị trấn cũ) tổ chức học văn hoá cấp ba song song với học nghề. Học sinh học xong có thể dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông và có chứng chỉ hoặc bằng nghề, tuỳ chương trình.
Lối này hợp với học sinh thích làm bằng tay, muốn sớm có nghề phụ giúp gia đình, hoặc gia đình cần con có kỹ năng đi làm sau vài năm. Ở một vùng có khu công nghiệp như Tây Bắc Củ Chi và nhiều xưởng, gara, cửa hàng dọc quốc lộ, những nghề như điện, cơ khí, sửa chữa ô tô xe máy, may, tin học văn phòng, kế toán đều có nhu cầu.
Trước khi đăng ký, hãy hỏi trung tâm các nghề đang dạy, thời gian học, nơi thực hành, cơ hội thực tập ở doanh nghiệp và việc học tiếp lên cao đẳng sau này. Đến tận nơi xem xưởng thực hành sẽ cho con cảm nhận rõ mình có hợp không.
Trường trung cấp nghề và học nghề sau trung học cơ sở
Trường trung cấp nghề Củ Chi (theo danh sách đăng ký, ở phần thị trấn cũ) và các trường nghề khác trong vùng nhận học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở. Học sinh học nghề trong thời gian tương đối ngắn, phần lớn thời gian ở xưởng, ra trường có thể đi làm ngay. Nhà nước có chính sách hỗ trợ cho học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở học trung cấp theo quy định; hỏi trường để biết con thuộc diện nào.
Điểm cần cân nhắc là con đã thật sự biết mình thích nghề gì chưa. Ở tuổi mười lăm, nhiều em chưa rõ, chọn theo bạn bè hay theo lời người lớn. Cho con đi xem, hỏi chuyện người đang làm nghề đó — chẳng hạn một thợ điện, một kỹ thuật viên nhà máy — sẽ giúp con chọn tỉnh táo hơn.
Học nghề không khoá con lại. Sau trung cấp, con có thể học liên thông lên cao đẳng, học văn hoá để thi đại học nếu muốn. Mục việc làm của trang có bài riêng về học nghề để vào nhà máy vùng Củ Chi, nếu gia đình muốn tìm hiểu sâu hơn về phía nghề.
Câu nên hỏi trước khi chốt nguyện vọng
Danh sách dưới đây giúp gia đình và học sinh nói chuyện với nhau có trọng tâm, thay vì chỉ hỏi "trường nào tốt".
- Con thích học những môn nào, ghét những môn nào, và thích làm việc với người, với máy móc hay với con số.
- Mỗi ngày con đi học bằng gì, mất bao lâu, đi qua những đoạn đường nào; ba năm như vậy con có chịu được không.
- Gia đình có thể lo chi phí học, đi lại, ăn uống trong ba năm tới ở mức nào — tính theo cấu phần, không chỉ học phí.
- Nếu không đỗ nguyện vọng đầu, phương án tiếp theo là gì, đã tìm hiểu cụ thể chưa.
- Con muốn đi làm sớm hay muốn học lên; nếu muốn đi làm sớm, nghề nào trong vùng đang cần người.
- Giáo viên chủ nhiệm và giáo viên các môn nhận xét gì về sở trường của con.
Những câu này không có đáp án đúng chung. Gia đình nên để con tự trả lời trước, người lớn góp ý sau; quyết định con tự tham gia sẽ giúp con có trách nhiệm hơn với lựa chọn của mình.
Giữ sức cho con trong năm lớp chín
Năm lớp chín ở vùng Củ Chi cũ, nhiều học sinh vừa học chính khoá vừa học thêm ở trung tâm thị trấn vào buổi tối, đi về bằng xe đạp hoặc được chở trên những con đường đông xe tải. Mệt mỏi, thiếu ngủ và áp lực điểm số dễ khiến con căng thẳng. Cha mẹ nên để ý những dấu hiệu như mất ngủ, chán ăn, cáu gắt kéo dài, và trò chuyện với con thay vì chỉ hỏi điểm.
Một lịch hợp lý giữ được giờ ngủ đủ, bữa ăn đều và một khoảng vận động mỗi ngày. Những buổi chiều đá bóng ở sân trong xóm, đạp xe trên đường ấp lúc nắng đã dịu giúp con giải toả tốt hơn ngồi thêm một ca học. Tránh để con học khuya rồi sáng sớm lại đạp xe ra quốc lộ khi còn buồn ngủ.
Nếu con căng thẳng nhiều, nên trò chuyện với giáo viên chủ nhiệm, phòng tư vấn tâm lý học đường của trường (nếu có) hoặc đưa con tới cơ sở y tế để được tư vấn. Kết quả một kỳ thi không quyết định cả tương lai; điều đó cần được nói rõ với con.
Các mốc của năm lớp chín, nhìn theo thứ tự
Mốc thời gian cụ thể đổi theo từng năm; thứ tự dưới đây là khung thường gặp để gia đình chủ động, không phải lịch chính thức.
- Đầu năm học: trường tổ chức hướng nghiệp, gia đình và con bắt đầu trò chuyện về các lối đi; xem lại sức học của con ở từng môn.
- Giữa năm: ngành giáo dục công bố phương án tuyển sinh lớp mười của năm đó — môn thi, cách tính điểm, số nguyện vọng. Đọc kỹ cùng con.
- Học kỳ hai: tham quan trường THPT, trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên, trường trung cấp nghề trong vùng nếu có ngày mở cửa.
- Đợt đăng ký nguyện vọng: chốt thứ tự nguyện vọng theo hướng dẫn, kiểm kỹ thông tin trước khi xác nhận.
- Kỳ thi: chuẩn bị giấy tờ, tính đường đi tới điểm thi từ sớm, nhất là khi điểm thi ở xã khác.
- Sau khi có kết quả: nhập học đúng hạn, hoặc chuyển sang phương án dự phòng đã chuẩn bị.
Đi tới điểm thi từ Phước Hiệp hay các ấp xa có thể mất nhiều thời gian hơn dự tính nếu gặp kẹt xe trên quốc lộ; nên chạy thử quãng đường trước ngày thi một hôm.
Trường tư thục: hỏi gì trước khi nộp tiền
Ở vùng Củ Chi cũ có trường trung học phổ thông tư thục, trong đó có trường đăng ký địa chỉ ngay trong xã. Trường tư là một lối đi chính danh, nhất là khi gia đình muốn con học gần nhà hoặc muốn một môi trường có cách tổ chức khác. Trước khi nộp tiền, gia đình nên đến tận trường, hỏi các khoản thu cả năm (không chỉ học phí tháng đầu), chính sách khi chuyển trường giữa chừng, và có được hoàn tiền không.
Nên hỏi thêm về sĩ số lớp, thời khoá biểu, hoạt động ngoài giờ, xe đưa rước (nếu có) và cách trường liên lạc với phụ huynh. Xem cơ sở vật chất vào giờ học bình thường thay vì chỉ trong ngày tư vấn tuyển sinh. Hỏi học sinh đang học hoặc phụ huynh có con học ở đó là nguồn thông tin rất có giá trị.
Kiểm giấy phép hoạt động và việc trường có được tổ chức chương trình trung học phổ thông hay không là điều nên làm với bất kỳ cơ sở nào mới nghe tên. Thông tin này có thể hỏi ngành giáo dục địa phương.
Câu hỏi thường gặp
Ở Tân An Hội có trường THPT công lập nào?
Trong xã có trường THPT Củ Chi trên Tỉnh lộ 8, theo danh sách đơn vị đăng ký địa chỉ tại xã. Các xã lân cận thuộc vùng Củ Chi cũ còn có nhiều trường THPT công lập khác. Học sinh đăng ký nguyện vọng theo hướng dẫn tuyển sinh lớp mười của thành phố năm đó.
Học giáo dục thường xuyên có thi đại học được không?
Được. Học viên giáo dục thường xuyên học chương trình văn hoá cấp ba, đủ điều kiện thì dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông và dùng kết quả để xét tuyển cao đẳng, đại học như học sinh trường phổ thông. Hỏi trung tâm để biết lịch học và điều kiện cụ thể.
Học xong lớp chín vào trung cấp nghề có được hỗ trợ không?
Nhà nước có chính sách hỗ trợ học phí cho học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở học trung cấp theo quy định hiện hành. Mức và điều kiện cụ thể nên hỏi trực tiếp trường trung cấp nghề, vì chính sách có thể được điều chỉnh theo từng giai đoạn.
Có nên chọn trường xa nhưng nổi tiếng hơn không?
Cần cân nhắc quãng đường ba năm, thời gian và an toàn khi đi trên quốc lộ, sức khoẻ của con. Một trường gần nhà giúp con có thêm thời gian ngủ, tự học và nghỉ ngơi. Danh tiếng của trường không thay được sự phù hợp với con.
Con chưa biết thích nghề gì thì nên chọn lối nào?
Nếu còn phân vân, theo học chương trình phổ thông, công lập hay tư thục, thường giữ được nhiều lựa chọn nhất cho sau này. Song song, cho con đi tham quan xưởng, nhà máy, trò chuyện với người làm nghề để dần định hình sở thích.
Thông tin tuyển sinh lớp mười xem ở đâu cho chính xác?
Xem hướng dẫn chính thức của ngành giáo dục thành phố, thường được gửi về các trường trung học cơ sở và phổ biến trong buổi họp phụ huynh lớp chín. Giáo viên chủ nhiệm là người nên hỏi đầu tiên. Thông tin trong nhóm mạng xã hội cần được đối chiếu lại.