Sau giờ làm, người ở xã Tân An Hội giải trí theo những cách rất Nam Bộ: nhóm đờn ca tài tử ngồi với nhau ở hiên nhà hay quán cà phê, hát karaoke trong nhà và quán, đá bóng ở các sân cỏ nhân tạo dọc đường lớn, tập thể dục dưỡng sinh sáng sớm, ngồi cà phê vỉa hè. Mỗi lớp người có chỗ vui riêng, và phần lớn sinh hoạt ấy diễn ra ngay trong xóm, không phải đi xa.
Bài này đi qua từng hình thức giải trí đang sống trong xã, chỉ cách người mới đến tìm chỗ tham gia, và nói thẳng một chuyện khiến nhiều xóm mất hoà khí: tiếng ồn từ loa kẹo kéo, karaoke ban đêm. Các điểm vui chơi cụ thể đổi theo thời gian; bài chỉ tả loại hình và nếp sinh hoạt, không giới thiệu quán hay câu lạc bộ cụ thể nào.
Đờn ca tài tử: thú chơi của người lớn tuổi
Đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2013. Ở vùng Củ Chi, cũng như nhiều vùng quê Nam Bộ, đây là thú chơi của những người mê cổ nhạc: một cây đờn kìm, đờn ca, đờn tranh hay ghi ta phím lõm, vài người ca, ngồi với nhau ở hiên nhà, trong quán cà phê vào buổi tối hay ngày nghỉ. Không cần sân khấu, không bán vé, chơi vì thích.
Người chơi phần lớn đã lớn tuổi, nhiều người học đờn từ thời trẻ, có người tự học qua băng đĩa, qua thầy trong xóm. Các bài bản quen thuộc như vọng cổ, các bài lý, các bài bản tổ, người nghe lâu năm chỉ cần vài câu dạo là biết bài gì. Đám giỗ, đám cưới ở xóm vườn ngày trước hay mời nhóm tài tử đến góp vui, nay vẫn còn ở một số nhà.
Một số ấp, khu phố, nhà văn hoá hay hội người cao tuổi có câu lạc bộ đờn ca tài tử sinh hoạt định kỳ, có khi đi giao lưu với câu lạc bộ ở xã khác. Người trẻ học đờn ít hơn trước, nhưng vẫn có những gia đình truyền nghề cho con cháu. Nếu bạn muốn học hoặc chỉ muốn nghe, cách dễ nhất là hỏi hội người cao tuổi ở ấp hoặc những quán cà phê có nhóm đờn ca ngồi tối.
Karaoke: niềm vui chung và chuyện tiếng ồn
Karaoke có mặt ở hầu hết các dịp vui của người Nam Bộ, và Tân An Hội không ngoại lệ. Đám cưới, đám giỗ, sinh nhật, liên hoan cuối tuần của dãy trọ, gần như dịp nào cũng có một chiếc loa kéo và hai micro. Quán karaoke cũng có ở khu phố trung tâm dọc Quốc lộ 22 và các trục đường đông dân.
Vấn đề là tiếng ồn. Nhà ống sát vách, dãy trọ chung tường, ban đêm yên tĩnh nên tiếng loa đi rất xa. Người làm ca đêm cần ngủ ban ngày, người làm ca sáng cần ngủ sớm, trẻ con đi học, người già yếu tim, đều chịu ảnh hưởng. Va chạm vì karaoke là một trong những nguyên nhân mâu thuẫn hàng xóm thường gặp ở vùng đô thị hoá như xã này.
Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường có quy định về gây tiếng ồn vượt quy chuẩn, và chính quyền nhiều nơi ở TP Hồ Chí Minh đã vận động hạn chế hát karaoke gây ồn trong khu dân cư, nhất là ban đêm. Mức cụ thể nên tra văn bản hiện hành. Tốt hơn hết là không để chuyện đi tới mức phải nhờ chính quyền: hát trong nhà đóng cửa, vặn nhỏ, dừng trước giờ khuya.
Khi hàng xóm hát karaoke quá ồn: xử lý từng bước
Nếu tiếng loa nhà bên làm bạn không ngủ được, các bước sau giúp giải quyết mà ít mất lòng nhất:
- Chờ một chút xem có phải dịp đặc biệt không. Đám cưới, tiệc mừng thì thường chỉ một hôm. Nhẫn một buổi có khi là cách giữ tình hàng xóm lâu dài.
- Sang nói nhẹ nhàng. Nếu kéo dài hoặc quá khuya, sang gõ cửa, nói rõ lý do như mai đi ca sớm, nhà có người bệnh, trẻ nhỏ, và nhờ vặn nhỏ hoặc dừng.
- Nhờ người trung gian. Nếu nói trực tiếp không được, nhờ chủ trọ, tổ trưởng dân phố, trưởng ấp nhắc giúp. Người lớn tuổi có uy tín trong xóm nói thường được nghe hơn.
- Ghi lại thời gian, mức độ. Nếu tình trạng lặp lại thường xuyên, ghi ngày giờ, quay đoạn video ngắn làm bằng chứng.
- Phản ánh với chính quyền. Khi đã nhắc nhiều lần không được, phản ánh với công an xã hoặc Uỷ ban nhân dân xã Tân An Hội theo kênh tiếp nhận phản ánh của địa phương.
Ngược lại, khi nhà mình có tiệc, hãy báo trước với hàng xóm hai bên, giữ âm lượng vừa phải và dừng sớm. Một câu xin phép trước nhẹ hơn nhiều so với một lời xin lỗi sau.
Sân bóng và thể thao của người trẻ, công nhân
Với thanh niên và công nhân, sân bóng đá cỏ nhân tạo là chỗ vui chơi phổ biến nhất. Những sân như vậy mọc lên ở nhiều nơi trong vùng Củ Chi, nhất là ven các trục đường lớn, gần khu dân cư đông người. Chiều tối sau giờ tan ca, các đội bóng của xưởng, của dãy trọ, của nhóm bạn đặt sân đá với nhau, đá xong ngồi lại uống nước, ăn uống.
Ngoài bóng đá, người trẻ chơi cầu lông, bóng chuyền, đánh bóng bàn ở nhà văn hoá, sân trường ngoài giờ học, hoặc sân tự làm trong xóm. Phong trào chạy bộ, đạp xe buổi sáng cũng có, nhưng ven Quốc lộ 22 đông xe tải nên người chạy thường chọn đường nội bộ khu dân cư, đường liên ấp vào sáng sớm.
Giải bóng đá của ấp, khu phố, của xã thường được tổ chức vào dịp hè hoặc dịp lễ, có đội của công nhân, của thanh niên các ấp. Người mới đến muốn hoà nhập nhanh, tham gia một đội bóng là cách rất hiệu quả: chỉ vài trận là quen cả chục người.
Buổi sáng của người lớn tuổi: dưỡng sinh, đi bộ và cà phê
Từ năm giờ sáng, người lớn tuổi đã ra đường. Nhóm tập dưỡng sinh ở sân nhà văn hoá, sân trường, sân đình; nhóm đi bộ dọc các con đường nội bộ ít xe; nhóm khiêu vũ, tập thể dục nhịp điệu với chiếc loa nhỏ. Hội người cao tuổi ở các ấp thường là nơi tổ chức các câu lạc bộ dưỡng sinh, và chào đón người mới đến tham gia.
Cà phê sáng là nếp riêng của đàn ông Nam Bộ. Quán cà phê vỉa hè ở khu phố chợ Củ Chi mở từ sớm, người ta ngồi uống cà phê đá, trà đá, đọc tin trên điện thoại, bàn chuyện đất đai, giá nông sản, chuyện trong xóm. Với người buôn bán, quán cà phê sáng còn là nơi gặp mối hàng, chốt việc. Nhiều thông tin trong xóm được truyền đi từ những bàn cà phê này.
Phụ nữ lớn tuổi thường gặp nhau ở chợ, ở chùa, ở các buổi sinh hoạt hội phụ nữ hay hội người cao tuổi. Những buổi họp ấy ngoài phần việc chung còn là dịp hỏi han, giới thiệu thầy thuốc, mách nhau chỗ mua đồ. Người già sống một mình có thêm chỗ để đi, để gặp người, đỡ cô đơn.
Hát với nhau trong đám tiệc: từ vọng cổ tới nhạc trẻ
Một nét dễ thấy ở đám tiệc trong xã là sự chung sống của nhiều dòng nhạc. Người lớn tuổi cầm micro thì ca vọng cổ, ca một bài tân cổ giao duyên, có khi ca theo băng nhạc nền vì không có người đờn. Người trung niên chuộng nhạc trữ tình, bolero, những bài về quê hương, mẹ cha. Người trẻ hát nhạc trẻ, nhạc đang thịnh trên mạng. Cùng một buổi tiệc, ba thế hệ thay nhau cầm micro, và ai cũng được vỗ tay.
Với người mới đến, được mời hát trong đám tiệc là một lời chào đón. Không cần hát hay, chỉ cần vui vẻ góp một bài; từ chối cũng được, nhưng nhẹ nhàng. Người từ miền Bắc, miền Trung vào thường mang theo những bài dân ca quê mình, và đó cũng là dịp người ở đây nghe một giọng hát khác.
Sự pha trộn ấy cho thấy văn hoá ở một xã ven đô như Tân An Hội không đứng yên. Đờn ca tài tử vẫn còn người giữ, nhưng sống cạnh nhạc bolero, nhạc trẻ, nhạc của nhiều vùng quê. Người giữ nếp cũ không cần chống lại cái mới, chỉ cần có chỗ cho bài vọng cổ được cất lên giữa những bài hát khác.
Giải trí lành mạnh và những chuyện nên tránh
Chơi cờ, đánh bài cho vui thì đừng đặt tiền. Ở quán cà phê, hiên nhà, người lớn tuổi hay đánh cờ tướng, cờ caro. Đánh bài, cá cược ăn tiền là vi phạm pháp luật, dù số tiền nhỏ, và dễ dẫn tới mâu thuẫn, nợ nần.
Rượu bia có chừng mực. Các buổi nhậu sau giờ làm, sau trận bóng là chuyện thường. Hậu quả hay gặp nhất là tai nạn giao thông trên đường về và cãi vã. Đặt giới hạn cho mình, không lái xe sau khi uống.
Sân bóng ban đêm cần đèn và giờ giấc. Sân gần khu dân cư nên kết thúc trận đúng giờ, không la hét quá khuya. Người chơi để xe gọn, không chiếm lối đi của nhà bên.
Trẻ em và trò chơi điện tử. Tiệm chơi game, mạng internet vẫn còn ở một số khu. Phụ huynh đi làm ca nên biết con mình đi đâu sau giờ học, thống nhất thời gian chơi.
Mạng xã hội của ấp, xóm. Nhiều ấp, khu phố có nhóm nhắn tin chung để báo tin, rao vặt, nhắc việc. Dùng đúng mục đích, không đăng chuyện cá nhân của người khác, không chia sẻ tin chưa kiểm chứng.
Tìm chỗ tham gia khi mới chuyển đến
Người mới đến thường không biết bắt đầu từ đâu. Một cách đơn giản là hỏi tổ trưởng dân phố hoặc trưởng ấp xem khu mình có những câu lạc bộ, hội nhóm nào: hội người cao tuổi, hội phụ nữ, đoàn thanh niên, câu lạc bộ dưỡng sinh, đờn ca tài tử, đội bóng. Nhà văn hoá ấp, khu phố, nếu có, thường dán lịch sinh hoạt.
Nơi làm việc cũng là nguồn: công đoàn ở các công ty, xưởng thường có đội bóng, tổ chức văn nghệ, thể thao dịp lễ. Trường học của con có hội phụ huynh, các buổi sinh hoạt chung. Chủ trọ lâu năm thường biết rõ khu mình có gì, và sẵn lòng chỉ cho người thuê.
Điều quan trọng là bắt đầu từ việc nhỏ: một buổi cà phê sáng, một trận bóng chiều, một buổi tập dưỡng sinh. Ở một xã nơi người gốc và người mới sống xen nhau như Tân An Hội, những sinh hoạt ấy là chỗ hai bên gặp nhau tự nhiên nhất, không cần lời giới thiệu.
Câu hỏi thường gặp
Muốn học đờn ca tài tử ở Tân An Hội thì tìm ai?
Bạn có thể hỏi hội người cao tuổi ở ấp, khu phố, nhà văn hoá hoặc trung tâm văn hoá của xã xem có câu lạc bộ đờn ca tài tử nào đang sinh hoạt. Những người chơi lâu năm thường sẵn lòng chỉ cho người mới. Ngoài ra, một số quán cà phê có nhóm đờn ca ngồi tối là chỗ tốt để làm quen.
Hát karaoke trong nhà đến mấy giờ thì được?
Pháp luật quy định về tiếng ồn theo mức và khung giờ, mức phạt nằm trong nghị định xử phạt vi phạm hành chính về môi trường hiện hành, nên cần tra văn bản đang có hiệu lực. Theo nếp sống chung, nên hát vừa phải, đóng cửa và dừng trước giờ khuya để không ảnh hưởng hàng xóm.
Công nhân mới đến muốn tham gia đội bóng thì làm sao?
Hỏi đồng nghiệp trong xưởng, công đoàn công ty, hoặc người cùng dãy trọ. Nhiều nhóm đá bóng thường xuyên thiếu người, rất sẵn lòng nhận thêm. Một số ấp, khu phố, đoàn thanh niên xã cũng tổ chức giải bóng đá dịp hè, lễ, mở cho thanh niên đang sống trên địa bàn.
Người cao tuổi mới chuyển về sống cùng con có chỗ sinh hoạt không?
Có. Hội người cao tuổi ở ấp, khu phố thường có câu lạc bộ dưỡng sinh, đi bộ, văn nghệ, có buổi gặp mặt định kỳ. Con cháu có thể hỏi trưởng ấp hoặc tổ trưởng dân phố để giới thiệu ông bà tham gia, giúp người già có bạn, đỡ buồn khi ở nơi mới.
Nhà văn hoá ấp có cho người dân mượn tổ chức sinh hoạt không?
Tuỳ quy định quản lý của từng nơi. Nhiều nhà văn hoá ấp, khu phố được dùng cho họp dân, sinh hoạt đoàn thể, câu lạc bộ, đôi khi cho mượn tổ chức sự kiện cộng đồng. Muốn dùng, bạn nên hỏi trưởng ấp hoặc tổ trưởng dân phố về thủ tục và lịch trống.
Đánh bài, đánh cờ ăn tiền nhỏ ở quán có sao không?
Đánh bài, đánh cờ hay cá cược ăn tiền dưới bất kỳ hình thức nào đều có thể bị xử phạt theo pháp luật, dù số tiền nhỏ. Chơi cờ, chơi bài cho vui, không đặt tiền thì không có vấn đề gì. Chủ quán cũng không nên để khách đặt tiền trong quán của mình.