Chăm người cao tuổi ở Tân An Hội: khám bệnh mạn tính, chống té ngã và chăm tại nhà

Chăm người cao tuổi ở Tân An Hội hiệu quả nhất khi dựa vào ba chỗ gần nhà: trạm y tế xã để theo dõi huyết áp, đường huyết và nhận thuốc bệnh mạn tính đều đặn; căn nhà được sửa nhỏ để chống té ngã và chống nóng; và mạng lưới hàng xóm, hội người cao tuổi ở ấp để ông bà không bị cô lập. Bệnh viện là nơi cho lúc cần, còn chăm sóc hằng ngày diễn ra ở nhà.

Ở vùng trung tâm Củ Chi cũ, người già sống trong nhiều hoàn cảnh khác nhau: ở nhà ống phố chợ cùng con cháu đi làm cả ngày, ở nhà vườn Phước Hiệp một mình khi con cái lên nội thành hay đi làm khu công nghiệp, hoặc từ quê lên ở với con trong phòng trọ chật. Bài đưa ra những việc cụ thể cho từng hoàn cảnh. Đây là thông tin chung, không thay chỉ định của bác sĩ; mọi thay đổi về thuốc cần hỏi người điều trị.

Bệnh mạn tính: theo dõi gần nhà thay vì đợi tới khi nặng

Tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh khớp, bệnh phổi mạn tính là những bệnh rất thường gặp ở người lớn tuổi. Điểm chung là chúng diễn tiến âm thầm, cần uống thuốc và theo dõi đều đặn nhiều năm. Người già ở các ấp xa thường bỏ tái khám vì ngại đường xa, ngại chờ, ngại làm phiền con cháu chở đi; đến khi có biến chứng như đột quỵ, suy thận mới vào viện.

Trạm y tế xã quản lý nhiều người bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường đã ổn định, đo huyết áp, đường huyết định kỳ và cấp thuốc theo bảo hiểm y tế khi đủ điều kiện. Nếu ông bà đang lấy thuốc ở bệnh viện xa, hãy hỏi bác sĩ xem có thể chuyển việc theo dõi về trạm y tế hoặc nơi đăng ký ban đầu gần nhà không. Đỡ một chuyến đi xa mỗi tháng là giảm hẳn một lý do bỏ thuốc.

Ở nhà, một chiếc máy đo huyết áp điện tử và một cuốn sổ ghi chỉ số mỗi sáng giúp bác sĩ có thông tin thật khi tái khám. Dạy ông bà, hoặc người ở nhà nhiều nhất, cách đo đúng: ngồi nghỉ vài phút, đo cùng một tay, cùng một giờ mỗi ngày.

Sắp xếp lại việc khám và thuốc cho người cao tuổi

Bảng dưới đây là cách chia việc gợi ý cho một gia đình có ông bà mắc bệnh mạn tính. Tần suất cụ thể theo chỉ định của bác sĩ.

Giao việc rõ cho từng người tránh được tình trạng ai cũng nghĩ người khác đã lo. Một tờ giấy dán ở tủ lạnh ghi lịch tái khám và tên thuốc là công cụ đơn giản nhưng hữu hiệu.

Chống té ngã: sửa nhỏ trong nhà ống và nhà vườn

Té ngã là nguyên nhân phổ biến khiến người già gãy xương, nằm liệt. Phần lớn có thể phòng bằng những thay đổi nhỏ trong nhà.

• Chuyển phòng ngủ của ông bà xuống tầng trệt nếu nhà ống nhiều tầng; tránh để người già leo cầu thang dốc, nhất là ban đêm.
• Gắn tay vịn ở cầu thang, nhà vệ sinh, cạnh giường; dùng thảm chống trơn trong nhà tắm.
• Lắp đèn ngủ ở lối từ phòng ngủ tới nhà vệ sinh; công tắc đặt ở tầm tay khi nằm.
• Dọn đồ đạc, dây điện vướng trên lối đi; sàn gạch men bóng thì lau khô ngay khi ướt.
• Ở nhà vườn: làm lối đi bằng phẳng từ nhà ra sân, giếng, nhà vệ sinh ngoài; mùa mưa sân đất đỏ trơn, nên lát gạch hoặc rải đá lối đi chính.
• Ghế nhựa thấp, ghế đẩu không vững nên thay bằng ghế có tựa, có tay vịn.
• Giày dép đế chống trơn, vừa chân; tránh dép lê mòn đế.
• Hỏi bác sĩ nếu ông bà hay chóng mặt khi đứng dậy, vì có thể liên quan tới thuốc huyết áp hoặc bệnh khác.

Nếu ông bà bị ngã, đừng vội đỡ dậy ngay; hỏi xem có đau chỗ nào, có cử động được không. Đau nhiều ở háng, không đứng được thì gọi cấp cứu, vì có thể gãy cổ xương đùi.

Mùa nóng, mùa mưa và người già ở vùng đất gò Củ Chi

Những tháng nắng nóng cuối mùa khô, nhà mái tôn, nhà ống ít cửa sổ có thể rất nóng vào buổi trưa và đầu giờ chiều. Người già cảm nhận cơn khát kém hơn người trẻ nên dễ thiếu nước mà không biết; một số thuốc như thuốc lợi tiểu càng làm tăng nguy cơ này. Nhắc ông bà uống nước đều trong ngày, đặt sẵn bình nước ở chỗ ngồi quen, cho ông bà nghỉ ở phòng mát nhất nhà vào buổi trưa.

Mùa mưa thì ngược lại: ẩm ướt, sân trơn, muỗi nhiều. Người già dễ bị cảm lạnh khi mưa chiều đổ xuống đột ngột, dễ trượt ngã ở sân và nhà tắm. Ngủ màn, diệt lăng quăng quanh nhà giúp phòng sốt xuất huyết; quần áo, chăn nệm phơi khô hoặc sấy để tránh ẩm mốc ảnh hưởng hô hấp.

Ở các ấp vườn, mất điện trong mưa giông có thể làm hỏng quạt, máy lạnh đúng lúc cần. Một chiếc quạt sạc, đèn sạc và điện thoại luôn đầy pin đặt cạnh giường người già là sự chuẩn bị nhỏ mà hữu ích.

Người già sống một mình trong vườn: giữ liên lạc và an toàn

Ở Phước Hiệp và Tân An Hội cũ, không hiếm ông bà sống một mình trong căn nhà vườn rộng khi con cái đi làm xa. Họ thường không muốn rời đất, rời hàng xóm quen. Thay vì ép ông bà dọn đi, gia đình có thể tổ chức để ông bà ở lại an toàn hơn.

Thống nhất một giờ gọi điện mỗi ngày; nếu không liên lạc được, có một hàng xóm tin cậy sẵn sàng sang xem. Để số của hàng xóm, tổ trưởng, con cháu ở chỗ dễ thấy và lưu sẵn trong điện thoại với tên dễ nhận. Điện thoại cho người già nên đơn giản, phím to, nhạc chuông lớn.

Kiểm định kỳ những thứ dễ gây nguy hiểm: bếp gas, ổ điện cũ, giếng không nắp, mái tôn lỏng trước mùa giông. Nhờ người trong ấp hoặc thợ quen sửa giúp khi con cháu không về kịp.

Cảnh giác lừa đảo nhắm vào người già: cuộc gọi giả danh cơ quan, giả con cháu gặp nạn cần chuyển tiền gấp, người lạ tới nhà bán thuốc, thực phẩm chức năng hứa chữa khỏi bệnh. Dặn ông bà luôn gọi lại cho con cháu trước khi đưa tiền cho bất kỳ ai.

Trợ cấp, hội người cao tuổi và sinh hoạt cộng đồng

Người cao tuổi thuộc một số diện theo quy định được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng và được hỗ trợ bảo hiểm y tế. Độ tuổi và điều kiện cụ thể do văn bản hiện hành quy định và đã có điều chỉnh trong những năm gần đây, nên hãy hỏi cán bộ phụ trách chính sách xã hội của ủy ban nhân dân xã để biết ông bà nhà mình có thuộc diện nào không và hồ sơ cần gì.

Hội người cao tuổi ở các ấp, khu phố thường có sinh hoạt định kỳ, thăm hỏi khi ốm đau, tổ chức mừng thọ, các nhóm dưỡng sinh buổi sáng. Với người già mới từ quê lên ở cùng con, tham gia hội là cách nhanh nhất để có bạn, có chỗ trò chuyện, tránh cảm giác lạc lõng trong một nơi xa lạ.

Những buổi sáng đi bộ quanh xóm, tập dưỡng sinh ở sân nhà văn hoá, ra chợ Củ Chi mua vài món đồ, hay ngồi uống trà với hàng xóm đều là "thuốc" tốt cho tinh thần. Gia đình nên khuyến khích, thay vì vì lo lắng mà giữ ông bà ở trong nhà suốt ngày.

Người chăm sóc cũng cần được chăm

Trong nhiều gia đình, việc chăm ông bà dồn lên một người — thường là con gái hoặc con dâu, vừa đi làm vừa lo nhà. Khi người già yếu dần, cần giúp ăn uống, vệ sinh, thay đổi tư thế, người chăm có thể kiệt sức, mất ngủ, căng thẳng kéo dài mà không ai để ý.

Chia việc giữa anh chị em, kể cả người ở xa có thể góp phần chi phí hoặc về thay vào cuối tuần, giúp người chăm có thời gian nghỉ. Hỏi nhân viên y tế cách chăm người nằm lâu như trở mình chống loét, cho ăn tránh sặc, vệ sinh đúng cách để vừa an toàn cho người già vừa đỡ sức cho người chăm.

Nếu cân nhắc thuê người chăm tại nhà hoặc gửi ông bà vào cơ sở chăm sóc, hãy tìm hiểu kỹ: cơ sở có được phép hoạt động không, người chăm có được đào tạo không, có tới xem tận nơi và nói chuyện với gia đình người đang gửi không. Quyết định này nên có sự tham gia của chính ông bà khi họ còn minh mẫn.

Ăn uống và vận động hợp với người già vùng Củ Chi

Bữa cơm quen của người Củ Chi có rau luộc, canh chua, cá kho, mắm kho, khoai mì luộc. Với người già có bệnh huyết áp, thận, đái tháo đường, điều cần chỉnh nhiều nhất thường là lượng muối trong món kho, mắm và nước chấm, cùng lượng cơm, khoai, bánh ngọt. Không cần bỏ món quen; chỉ cần kho nhạt hơn, chấm ít hơn, thêm rau và cá, chia bữa nhỏ nếu ông bà ăn kém.

Rau, trái cây tươi ở chợ Củ Chi và vườn nhà là lợi thế lớn của vùng này. Trái cây ngọt như mít, xoài chín, sầu riêng nên ăn vừa phải với người đái tháo đường. Người già răng yếu thì cắt nhỏ, nấu mềm; người hay sặc thì cho ăn ngồi thẳng, ăn chậm, không vừa ăn vừa nói chuyện.

Vận động nhẹ mỗi ngày giữ cho cơ, khớp và thăng bằng tốt hơn, giúp giảm nguy cơ té ngã. Đi bộ quanh vườn hay trong hẻm vào sáng sớm, tập dưỡng sinh cùng hội người cao tuổi, làm vài việc vườn nhẹ như tưới cây, nhặt rau là đủ. Tránh làm vườn giữa trưa nắng, tránh mang vác nặng. Nếu ông bà có bệnh tim, khớp nặng, hỏi bác sĩ mức vận động phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Ông bà bị tăng huyết áp có lấy thuốc ở trạm y tế xã được không?

Nhiều người bệnh tăng huyết áp ổn định được quản lý và cấp thuốc tại trạm y tế xã theo bảo hiểm y tế, tuỳ loại thuốc và quy định hiện hành. Hỏi bác sĩ đang điều trị và trạm y tế xã Tân An Hội để biết trường hợp của ông bà có chuyển về được không.

Người cao tuổi ở Tân An Hội có được trợ cấp không?

Người cao tuổi thuộc một số diện theo quy định được trợ cấp xã hội hằng tháng và hỗ trợ bảo hiểm y tế. Độ tuổi, điều kiện, hồ sơ theo văn bản hiện hành. Hỏi cán bộ phụ trách chính sách xã hội ở ủy ban nhân dân xã để được hướng dẫn cụ thể.

Làm sao để ông bà sống một mình trong vườn an toàn hơn?

Giữ liên lạc mỗi ngày vào giờ cố định, nhờ một hàng xóm tin cậy để ý, dọn lối đi chống trơn, kiểm bếp gas và điện, để sẵn đèn sạc và điện thoại đầy pin. Dặn ông bà không đưa tiền cho người lạ hay người gọi điện tự xưng cơ quan.

Ông bà hay quên, lặp lại câu hỏi có phải bình thường không?

Quên nhẹ có thể gặp khi lớn tuổi, nhưng quên nhiều, lạc đường ở chỗ quen, thay đổi tính tình, khó làm việc quen thuộc có thể là dấu hiệu sa sút trí tuệ. Nên đưa ông bà đi khám để được đánh giá, thay vì cho rằng đó chỉ là do tuổi già.

Có nên đưa ông bà từ quê lên ở cùng trong phòng trọ không?

Tuỳ sức khoẻ của ông bà và điều kiện chỗ ở. Phòng trọ chật, nóng, không có ai ở nhà ban ngày có thể khiến người già mệt và buồn hơn ở quê. Nếu đưa lên, nên chọn chỗ ở tầng trệt, thoáng, gần chợ và trạm y tế, và giúp ông bà làm quen với hàng xóm.

Người già bị ngã trong nhà thì làm gì trước?

Không vội đỡ dậy. Hỏi xem ông bà đau ở đâu, có cử động tay chân được không, có đập đầu không. Nếu đau nhiều ở háng, không đứng được, lơ mơ hay nôn sau khi đập đầu, gọi cấp cứu. Nếu ổn, đỡ ông bà ngồi dậy từ từ và theo dõi thêm.