Từ ngày 1/1/2026, hộ kinh doanh không còn áp dụng phương pháp thuế khoán, đồng thời lệ phí môn bài được bãi bỏ, theo chính sách phát triển kinh tế tư nhân được Quốc hội thông qua năm 2025. Thay vào đó, hộ kinh doanh tự ghi chép doanh thu, tự kê khai và nộp thuế theo hướng dẫn của cơ quan thuế; hộ có doanh thu lớn dùng hoá đơn điện tử, trong đó có loại khởi tạo từ máy tính tiền. Hộ có doanh thu năm dưới ngưỡng luật định thì không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, nhưng vẫn cần khai báo doanh thu.
Với các tiệm quanh chợ Củ Chi, dọc Tỉnh lộ 8, Quốc lộ 22 và trong các ấp, thay đổi này nghĩa là thói quen "mỗi năm cán bộ thuế tới ấn định một mức" đã hết. Bài viết giải thích nguyên lý, các việc cần làm hằng ngày và những nhầm lẫn hay gặp. Không có thuế suất hay ngưỡng cụ thể ở đây vì các con số có thể thay đổi; luôn kiểm văn bản hiện hành và hỏi cơ quan thuế quản lý địa bàn.
Thuế khoán cũ và cách mới khác nhau ở đâu
Trước đây, phần lớn hộ kinh doanh nhỏ nộp thuế khoán: cơ quan thuế ước doanh thu một năm dựa trên khai báo của hộ, khảo sát thực tế và so với các hộ cùng ngành, rồi ấn định số thuế phải nộp mỗi tháng hay mỗi quý. Hộ không cần ghi chép chi tiết; bán nhiều hay ít trong tháng thì số thuế vẫn vậy cho tới lần ấn định sau.
Cách mới đặt trách nhiệm lên chính hộ kinh doanh: biết mình bán được bao nhiêu, ghi lại, khai lại. Doanh thu thực tế cao thì nộp nhiều, thấp thì nộp ít, tháng nghỉ bán thì không phát sinh. Đổi lại, hộ phải giữ chứng từ, dùng hoá đơn khi bán, và có thể bị kiểm tra đối chiếu nếu số khai lệch xa với thực tế.
Với tiệm ở trung tâm Củ Chi cũ, nơi nhiều giao dịch đã qua chuyển khoản, điều này không quá xa lạ: dữ liệu ngân hàng, ví điện tử, đơn hàng trên sàn đều là dấu vết doanh thu. Khai đúng ngay từ đầu nhẹ nhàng hơn nhiều so với giải trình sau.
Việc bãi bỏ lệ phí môn bài cũng giảm một khoản cố định đầu năm mà trước đây hộ nào, doanh nghiệp nào đang hoạt động cũng phải nộp. Tuy nhỏ với tiệm lớn, khoản này từng là gánh nặng với tiệm rất nhỏ, quầy bán ở chợ.
Thay đổi này cũng khiến ranh giới giữa tiệm nhỏ và tiệm lớn rõ hơn. Tiệm nhỏ, bán ít vẫn nhẹ gánh vì dưới ngưỡng; tiệm lớn trước đây được khoán thấp hơn thực tế sẽ thấy số thuế tăng. Hiểu điều này để tính lại giá bán, chi phí và lợi nhuận cho thật, thay vì giật mình khi tới kỳ khai.
Những việc hộ kinh doanh nên làm hằng ngày
Không cần phần mềm phức tạp; một cuốn sổ, một bảng tính hay một ứng dụng bán hàng đơn giản là đủ, miễn làm đều:
- Ghi doanh thu mỗi ngày: tổng tiền bán, chia tiền mặt và chuyển khoản. Tiệm bán nhiều nên dùng máy tính tiền hay ứng dụng bán hàng tự ghi.
- Giữ hoá đơn, phiếu nhập hàng từ nhà cung cấp: đây là căn cứ chứng minh nguồn gốc hàng hoá và, với hộ khai theo phương pháp có tính chi phí, là căn cứ trừ chi phí.
- Tách tài khoản ngân hàng dùng cho tiệm với tài khoản tiêu dùng của gia đình, để tiền con cái gửi về hay tiền bán đất không bị nhầm thành doanh thu.
- Xuất hoá đơn khi khách yêu cầu, và với trường hợp bắt buộc theo quy định thì xuất cho mọi giao dịch.
- Cuối tháng hoặc cuối quý, cộng sổ, đối chiếu với sao kê ngân hàng trước khi khai.
- Lưu sổ sách, chứng từ trong thời hạn luật định, không vứt bỏ sau khi khai xong.
Hoá đơn điện tử và máy tính tiền ở các tiệm phố chợ
Hộ kinh doanh có doanh thu từ một mức nhất định trở lên, ở một số ngành bán lẻ, ăn uống, dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng, phải dùng hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền: mỗi lần tính tiền, máy tạo hoá đơn kết nối với dữ liệu của cơ quan thuế. Tiệm tạp hoá lớn, cửa hàng điện máy, nhà hàng, tiệm vật liệu ở trung tâm xã thuộc diện cần tìm hiểu sớm.
Chi phí ban đầu gồm thiết bị tính tiền hoặc phần mềm trên điện thoại, máy tính bảng, kết nối mạng, và thời gian làm quen. Nhiều nhà cung cấp phần mềm có gói cho hộ kinh doanh; nên so sánh và hỏi kỹ cách xử lý khi mất mạng, khi hoá đơn sai, khi đổi trả hàng.
Với tiệm nhỏ bán lẻ hằng ngày cho người trong xóm, chưa thuộc diện bắt buộc, việc dùng hoá đơn điện tử vẫn có lợi khi bán cho khách là công ty, trường học, bếp ăn khu công nghiệp — những nơi cần hoá đơn để tính chi phí. Tiệm có hoá đơn giữ được khách loại này.
Những nhầm lẫn hay gặp
"Bỏ thuế khoán là không phải nộp thuế." Sai. Bỏ thuế khoán là bỏ cách ấn định, không bỏ nghĩa vụ. Hộ vẫn nộp thuế theo doanh thu thực tế nếu vượt ngưỡng.
"Doanh thu dưới ngưỡng thì không cần khai gì." Thường vẫn phải khai báo doanh thu để cơ quan thuế biết hộ thuộc diện không phải nộp. Không khai có thể bị coi là không thực hiện nghĩa vụ khai.
"Tiền chuyển khoản vào tài khoản cá nhân thì không ai biết." Giao dịch ngân hàng có dữ liệu; cơ quan thuế có thể đối chiếu khi cần. Tốt nhất tách tài khoản kinh doanh và khai đúng.
"Bán trên mạng thì sàn lo hết." Sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán khấu trừ, nộp thay một phần thuế cho người bán là hộ, cá nhân. Nhưng hộ vừa bán tại tiệm vừa bán trên sàn vẫn phải tự khai phần bán tại tiệm.
"Không có hoá đơn đầu vào cũng không sao." Hàng không rõ nguồn gốc có thể bị xử lý khi kiểm tra thị trường, nhất là thực phẩm, mỹ phẩm, điện máy. Giữ hoá đơn nhập hàng là bảo vệ chính mình.
Doanh nghiệp nhỏ trong xã: thuế khác hộ ở điểm nào
Công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân trong xã nộp thuế theo chế độ doanh nghiệp: thuế giá trị gia tăng khai theo tháng hoặc quý, thuế thu nhập doanh nghiệp tạm nộp trong năm và quyết toán cuối năm, kèm báo cáo tài chính. Doanh nghiệp còn có nghĩa vụ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân của người lao động có thu nhập tới mức chịu thuế.
Chính sách năm 2025 có ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập, như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong một số năm đầu, với điều kiện cụ thể. Doanh nghiệp mới lập trong xã — theo danh bạ có hơn trăm đơn vị ghi ngày bắt đầu hoạt động từ 2025 — nên hỏi kế toán xem mình có thuộc diện không, thay vì bỏ lỡ.
Doanh nghiệp trong khu công nghiệp Tây Bắc Củ Chi có thể có ưu đãi riêng theo dự án đầu tư; phần này nằm trong giấy chứng nhận đầu tư và quy định về ưu đãi đầu tư, không giống doanh nghiệp đặt văn phòng ở phố chợ.
Hỏi ai, làm ở đâu
Sau khi sắp xếp bộ máy năm 2025, cơ quan thuế cấp dưới thành phố được tổ chức lại thành các đơn vị thuế cơ sở phụ trách theo địa bàn. Hộ kinh doanh và doanh nghiệp ở xã Tân An Hội làm việc với đơn vị thuế cơ sở phụ trách xã; thông tin đơn vị nào, địa chỉ ở đâu, xem trên trang của cơ quan thuế thành phố hoặc hỏi tại xã. Không nên tin số điện thoại "hỗ trợ thuế" lạ gọi tới mời cài ứng dụng — đó là kiểu lừa đảo đã gặp nhiều nơi.
Phần lớn thủ tục khai, nộp thuế có thể làm trực tuyến qua cổng thuế điện tử và ứng dụng thuế trên điện thoại. Hộ lớn tuổi, chưa quen thao tác có thể nhờ con cháu, nhờ dịch vụ kế toán quanh khu trung tâm, hoặc hỏi bộ phận hỗ trợ của cơ quan thuế.
Khi có thay đổi lớn như năm 2026, các buổi tập huấn cho hộ kinh doanh thường được tổ chức tại xã hoặc khu phố. Tham dự một buổi giúp hiểu nhanh hơn đọc văn bản.
Chuẩn bị cho tiệm nhỏ: một lộ trình đơn giản
Tháng đầu tiên: bắt đầu ghi doanh thu hằng ngày, kể cả khi chưa chắc mình có thuộc diện nộp thuế không. Có số liệu thật mới biết mình nằm trên hay dưới ngưỡng.
Tháng thứ hai: mở tài khoản ngân hàng riêng cho tiệm, đổi mã chuyển khoản dán ở quầy sang tài khoản này. Thu gom hoá đơn nhập hàng vào một bìa hồ sơ.
Tháng thứ ba: hỏi cơ quan thuế hoặc người làm kế toán về phương pháp khai phù hợp, kỳ khai (tháng, quý hay năm), cách dùng hoá đơn. Nếu thuộc diện dùng máy tính tiền, chọn nhà cung cấp và tập dùng trước kỳ bắt buộc.
Sau đó, giữ nhịp: cuối mỗi kỳ cộng sổ, đối chiếu, khai đúng hạn. Một tiệm có sổ sách rõ ràng còn có lợi khi xin vay vốn, khi chuyển lên công ty, hay khi chia tài sản trong gia đình.
Hộ kinh doanh ở các ngành phổ biến của xã: điều cần để ý về thuế
Mỗi ngành có đặc điểm doanh thu riêng, kéo theo việc ghi chép khác nhau. Bảng dưới gom các ngành hay gặp ở trung tâm Củ Chi cũ:
| Ngành | Đặc điểm doanh thu | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Tạp hoá, bách hoá | nhiều giao dịch nhỏ, tiền mặt lẫn chuyển khoản | ghi tổng ngày; giữ hoá đơn nhập để chứng minh nguồn gốc |
| Quán ăn, quán cơm công nhân | doanh thu theo bữa, có ghi nợ tới ngày lương | ghi cả phần bán chịu; tách tiền chợ với tiền nhà |
| Vật liệu xây dựng | đơn lớn, khách công trình cần hoá đơn | xuất hoá đơn đúng giá trị; theo dõi công nợ |
| Sửa xe, rửa xe | tiền công lẫn tiền phụ tùng | tách công và phụ tùng khi ghi; giữ hoá đơn mua phụ tùng |
| Cho thuê phòng trọ | thu theo tháng, ổn định | khai thuế cho thuê tài sản theo quy định; hợp đồng thuê rõ ràng |
Cho thuê phòng trọ quanh khu công nghiệp là nguồn thu phổ biến của các gia đình ở Bàu Tre, Cây Sộp, Mũi Lớn. Đây là hoạt động cho thuê tài sản, có cách khai riêng, không hoàn toàn giống hộ bán hàng; hỏi cơ quan thuế để khai đúng.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh nhỏ ở chợ Củ Chi có còn nộp thuế khoán không?
Từ 1/1/2026, hộ kinh doanh không còn áp dụng thuế khoán. Hộ tự ghi chép và kê khai doanh thu theo hướng dẫn của cơ quan thuế. Hộ có doanh thu dưới ngưỡng luật định không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, nhưng vẫn nên khai báo.
Lệ phí môn bài năm 2026 còn phải nộp không?
Theo chính sách được thông qua năm 2025, lệ phí môn bài được bãi bỏ từ 1/1/2026, áp dụng cho cả hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Nên kiểm thông báo của cơ quan thuế để chắc trường hợp của mình.
Tiệm nào phải dùng hoá đơn điện tử từ máy tính tiền?
Hộ kinh doanh có doanh thu từ mức quy định trở lên, thuộc một số ngành bán lẻ, ăn uống, dịch vụ cho người tiêu dùng. Ngưỡng và danh sách ngành có thể thay đổi; hỏi đơn vị thuế cơ sở phụ trách xã Tân An Hội.
Vừa bán ở tiệm vừa bán trên sàn thương mại điện tử thì khai thuế thế nào?
Phần bán trên sàn có chức năng thanh toán có thể đã được sàn khấu trừ, nộp thay. Phần bán tại tiệm và trên các kênh khác hộ tự khai. Giữ báo cáo của sàn để đối chiếu, tránh khai trùng hoặc khai thiếu.
Không biết dùng máy tính, khai thuế trực tuyến thế nào?
Có thể nhờ người thân, nhờ dịch vụ kế toán, hoặc hỏi bộ phận hỗ trợ người nộp thuế. Cảnh giác với cuộc gọi lạ tự xưng cán bộ thuế yêu cầu cài ứng dụng, cung cấp mật khẩu hay chuyển tiền.
Ghi chép doanh thu có cần mẫu sổ riêng không?
Có mẫu sổ theo hướng dẫn cho hộ kinh doanh, nhưng điều quan trọng là ghi đều, đủ, khớp với tiền thực thu. Nhiều ứng dụng bán hàng đã xuất được sổ theo mẫu. Hỏi cơ quan thuế để dùng đúng mẫu hiện hành.